Материал: 3000 та бухгалтерия тказмаси исобваралар режаси бйича боланишлар Муаддима

Дебет 8800 "Мақсадли тушумларни ҳисобга олувчи счётлар" - 300 минг сўм.

Кредит 8200 "ННТнинг асосий воситалар ва номоддий активлардаги жамғармаси" - 300 минг сўм.

Кейинчалик эскириш ҳисобланганда қуйидаги ёзув берилади:

Дебет 8200 "ННТнинг асосий воситалар ва номоддий активлардаги жамғармаси" - 8,3 минг сўм.

Кредит 0250 "Компьютер жиҳозлари ва ҳисоблаш техникасининг эскириши" - 8,3 минг сўм.

Солиқ ва божхона имтиёзлари натижасида пайдо бўлган бўшаган суммаларни мақсадли вазифаларни ҳал этиш учун йўналтириш шарти билан берилган солиқ ва божхона имтиёзларининг бухгалтерия ҳисоби тақдим этилган солиқ ва божхона имтиёзларининг турлари бўйича 8840 "Мақсадли фойдаланиладиган солиқ имтиёзлари" счётида олиб борилади.

Солиқ ва божхона имтиёзларини ҳисоблашда уларни муфассал ҳисобга олиш учун хўжалик юритувчи субъектлар счётларининг ишчи режасига қуйидаги счётлар киритилади:

а) бюджетга бўнак тўловларини ҳисобга олувчи счётлар (4400) гуруҳида "Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари - солиқ ва божхона имтиёзлари (турлари бўйича)";

б) бюджетга тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар (6400) гуруҳида "Бюджетга тўловлар бўйича қарз - солиқ ва божхона имтиёзлари (турлари бўйича)";

в) суғурта ва мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётлар (6500) гуруҳида "Мақсадли давлат жамғармаларига тўловлар - солиқ имтиёзлари (турлари бўйича)";

г) турли кредиторларга бўлган қарзларни ҳисобга олувчи счётлар (6900) гуруҳида "Импортда ҚҚС ва акциз бўйича солиқ имтиёзлари ҳисобланган (турлари бўйича)".

Солиқ имтиёзлари натижасида бўшаган маблағлар суммаси бюджетга тўловлар бўйича қарзни (турлари бўйича) ҳисобга олувчи счётларда дебетланади ва 8840 "Мақсадли фойдаланиладиган солиқ имтиёзлари" счётида кредитланади.

Солиқлардан озод қилиш натижасида вужудга келган суммалар берилган имтиёз муддати белгиланганда - имтиёз муддати тугагандан кейин, қолган ҳолатларда эса - ҳар йили 8840 "Мақсадли фойдаланиладиган солиқ имтиёзлари" счётининг дебетидан 8530 "Текинга олинган мулк" счётининг кредитига ҳисобдан чиқарилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Ажратилган грантлар ва субсидиялар тўғрисида билдирги олинган	4890	8810-8890	Грантлар берилиши тўғрисида қарор
2	Ажратилган грантлар ва субсидиялар бўйича маблағлар ҳисоб-китоб счётига олинган	5110	4890	Банк ҳисоб-китоб счётларидан кўчирмалар
3	Ажратилган грантлар ва субсидиялар бўйича маблағлар валюта ҳисоб-китоб счётига олинган	5210-5220	4890	Банк валюта ҳисоб-китоб счётларидан кўчирмалар
4	Ажратилган грантлар ва субсидиялар бўйича маблағлар махсус ҳисоб-китоб счётига олинган	5530	4890	Банк махсус ҳисоб-китоб счётларидан кўчирмалар
5	Аъзолик бадаллари келиб тушган	5010-5530	8830	Банкдаги счётлардан кўчирмалар, кирим касса ордери
6	Тегишли тузилмаларнинг қарорига мувофиқ илгари олинган грантлар ва субсидиялар суммалари резерв капиталини оширишга киритилган	8810	8530	Устав капиталини ошириш тўғрисида қарор
7	Мақсадли фойдаланиш учун олинган асосий воситалар кирим қилинган	0110-0190	8810-8890	Мақсадли фойдаланишга бериш шартномаси, асосий воситаларни қабул қилиш-топшириш далолатномаси
8	Грант ёки бошқа мақсадли тушумлар бўйича олинган номоддий активлар балансга ҳисобга олинган	0410-0490	8810-8890	Грант ёки мақсадли фойдаланишга бериш шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси
9	Грант ёки бошқа мақсадли тушумлар бўйича олинган ўрнатиладиган асбоб-ускуна балансга ҳисобга олинган	0710-0720	8810-8890	Грант ёки мақсадли фойдаланишга бериш шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси
10	Грант ёки бошқа мақсадли тушумлар бўйича олинган капитал қўйилмалар балансга ҳисобга олинган	0810-0890	8810-8890	Грант ёки мақсадли фойдаланишга бериш шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси
11	Грант ёки бошқа мақсадли тушумлар бўйича олинган материаллар балансга ҳисобга олинган	1010-1090	8810-8890	Грант ёки мақсадли фойдаланишга бериш шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси
12	Грант ёки бошқа мақсадли тушумлар бўйича олинган ҳайвонлар балансга ҳисобга олинган	1110-1120	8810-8890	Грант ёки мақсадли фойдаланишга бериш шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси
13	1510 "Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш" счётидан фойдаланилган ҳолда, грант ёки бошқа мақсадли тушумлар бўйича олинган материаллар балансга ҳисобга олинган	1510	8810-8890	Грант ёки мақсадли фойдаланишга бериш шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси
14	Грант ёки бошқа мақсадли тушумлар бўйича олинган товарлар балансга ҳисобга олинган	2910-2990	8810-8890	Грант ёки мақсадли фойдаланишга бериш шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси
15	Материалларни харид қилиш сметасига мувофиқ мақсадли молиялаштириш маблағларидан фойдаланилган:			Шартномалар, ҳисобварақ-фактуралар, юкхатлар
	- биринчи вариант	8810-8890	1010-1090
	- иккинчи вариант	2210	1010-1090
16	Меҳнат ҳақи сметасига мувофиқ мақсадли молиялаштириш маблағларидан фойдаланилган:			Меҳнат ҳақи ҳисоб-китоби
	- биринчи вариант	8810-8890	6710
	- иккинчи вариант	2210	6710
17	Ягона ижтимоий тўловни ҳисоблаш сметасига мувофиқ мақсадли молиялаштириш маблағларидан фойдаланилган:			Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
	- биринчи вариант	8810-8890	6520
	- иккинчи вариант	2210	6520
18	Меҳнат сафари ва умумхўжалик харажатлари сметасига мувофиқ мақсадли молиялаштириш маблағларидан фойдаланилган:			Ҳисобварақ-фактуралар, юкхатлар, бўнак ҳисоботлари
	- биринчи вариант	8810-8890	4220, 4230
	- иккинчи вариант	2200	4220, 4230
19	Бюджетга солиқларни ҳисоблаш сметасига мувофиқ мақсадли молиялаштириш маблағларидан фойдаланилган:			Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
	- биринчи вариант	8810-8890	6410
	- иккинчи вариант	2210	6410
20	Мақсадли молиялаштириш юзасидан олинган асосий воситалар бўйича амортизация ҳисобланган:			Асосий воситалар бўйича амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
	- биринчи вариант	8810-8890	0210-0299
	- иккинчи вариант	2210	0210-0290
21	Мақсадли молиялаштириш юзасидан олинган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган:			Номоддий активлар бўйича амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
	- биринчи вариант	8810-8890	0510-0590
	- иккинчи вариант	2210	0510-0590
22	Мақсадли молиялаштириш бўйича харажатлар ҳисобдан чиқарилган:			Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
	- асосий харажатлар суммасига	8810-8890	2210
	- маъмурий харажатлар суммасига	8810-8890	9420
23	8200 "ННТнинг асосий воситалар ва номоддий активлардаги жамғармаси" счётидан фойдаланилган ҳолда, асосий воситалар бўйича эскириш ҳисобланган	8200	0210-0299	Асосий воситалар бўйича амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
24	8200 "ННТнинг асосий воситалар ва номоддий активлардаги жамғармаси" счётидан фойдаланилган ҳолда, номоддий активлар бўйича эскириш ҳисобланган	8200	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
25	Товар-моддий захираларни импорт қилишда ва маҳсулотни сотишда ҚҚС ва акциз солиғидан озод қилиш натижасида вужудга келган маблағлар акс эттирилган	6410	8840	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
26	Солиқ ва божхона имтиёзлари берилиши муносабати билан вужудга келган маблағлар суммалари эвазига асосий воситаларни, номоддий активларни, товар-моддий қийматликларни харид қилиш, кредит ва қарзларни қоплаш, асосий воситаларни қайта тиклаш (реконструкциялаш) ва замонавийлаштириш учун йўналтирилганда, имтиёзли муддат белгиланган тақдирда - имтиёзли муддатнинг энг кам даври ёки амалда фойдаланиш муддати ўтганда, имтиёзли муддат белгиланмаган тақдирда эса - ҳар йили ҳисобдан чиқарилган	8840	8530	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
27	Солиқ ва божхона имтиёзлари берилиши муносабати билан вужудга келган маблағлар суммалари мол етказиб берувчилар ва пудратчилар олдидаги қарзни ҳисоб-китоб қилиш учун йўналтирилганда улар ҳисобдан чиқарилган	8840	6010	Шартнома, ҳисобварақ-фактура, бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
28	Солиқ ва божхона имтиёзлари берилиши муносабати билан вужудга келган маблағлар суммалари ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари олдидаги қарзни ҳисоб-китоб қилиш учун йўналтирилганда улар ҳисобдан чиқарилган	8840	6110, 6120	Шартнома, ҳисобварақ-фактура, бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
29	Солиқ ва божхона имтиёзлари берилиши муносабати билан вужудга келган маблағлар суммалари тезкор ижара бўйича қарзни сўндириш учун йўналтирилганда улар ҳисобдан чиқарилган	8840	6910	Шартнома, ҳисобварақ-фактура, бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
30	Солиқ ва божхона имтиёзлари берилиши муносабати билан вужудга келган маблағлар суммалари бошқа кредиторлар олдидаги қарзни сўндириш учун йўналтирилганда улар ҳисобдан чиқарилган	8840	6990	Шартнома, ҳисобварақ-фактура, бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
31	Солиқ ва божхона имтиёзлари берилиши муносабати билан вужудга келган маблағлар суммалари меҳнат ҳақини ҳисоблаш учун йўналтирилганда улар ҳисобдан чиқарилган	8840	6710	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси, ҳисоб-китобтўлов қайдномаси
32	Солиқ ва божхона имтиёзлари берилиши муносабати билан вужудга келган маблағлар суммалари ягона ижтимоий тўловни ҳисоблаш учун йўналтирилганда улар ҳисобдан чиқарилган	8840	6520	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
33	Бошқа мақсадли тушумлар келиб тушган	5010-5530	8890	Кирим касса ордери, банкдаги ҳисоб-китоб счётларидан кўчирма
34	Бошқа мақсадли тушумлар сарф-харажат қилинган	8890	1000 6710 6520 ва б.	Юкхатлар, қайдномалар

Келгуси харажатлар ва тўловлар резервларини

ҳисобга олувчи счётларнинг (8910) боғланиши
8910 "Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари" счёти харажатлар ва тўловларни харажатларга бир маромда олиб бориш мақсадида белгиланган тартибда резерв қилинган суммаларнинг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун мўлжалланган.

Хусусан, ушбу счётда қуйидаги суммалар акс эттирилиши мумкин:

- асосий воситаларни таъмирлаш учун;

- корхона ходимларига меҳнат таътили ҳақини (жумладан, ижтимоий суғурта тўловлари ва таъминлаш) тўлаш учун;

- ишлаб чиқариш мавсумий тавсифга эга бўлиши муносабати билан тайёргарлик кўриш бўйича ишлаб чиқариш харажатлари учун;

- кафолатли таъмирлаш ва кафолатли хизмат кўрсатиш ва ҳоказолар учун.

Харажатларга қўшиладиган суммаларни резервлаш қонун ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1999 йил 5 февралдаги 54-сон қарори билан тасдиқланган Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги низом билан тартибга солинади.

Резервларни ҳисоблаш операциялари 8910 "Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари" счётининг кредитида ва харажатларни ҳисобга олувчи счётларнинг дебетида акс эттирилади.

Резерв қилинган суммалар ҳисобидан амалга оширилган ҳақиқий харажатлар ва тўловлар суммаси захиралар миқдорини камайтириб, 8910 "Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари" счётининг дебетида харажатларни ҳисобга олувчи счётлар билан боғланган ҳолда ҳисобдан чиқарилади.

У ёки бу резервнинг ташкил қилиниши ва маблағларнинг фойдаланиши вақти-вақти билан (йилнинг охирида албатта) сметалар, ҳисоблар ва бошқаларга асосан текширилиб турилади ҳамда зарурият туғилганда тўғриланиб турилади. Йил охирида резервнинг ишлатилмаган суммалари ҳисобот йилининг фойдасига қўшилади:

Дебет 8910 "Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари"

Кредит 9390 "Бошқа операцион харажатлар".

Корхона ҳисоб сиёсатида резервларни ташкил этиш назарда тутилган тақдирда улар ташкил этилиши мумкин. Резерв суммаси фойда солиғи бўйича солиққа тортиш базасини оширади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Келгуси харажатлар ва тўловлар бўйича резервлар ташкил этилганлигида асосий ишлаб чиқариш харажатлари бўйича счётларда акс эттирилган; шунингдек резервларни қўшимча ҳисоблаш ёки ҳисобланган резервни тузатиш амалга оширилган	2010	8910	Резервларни ташкил этиш тўғрисида қарор, резервнинг ҳисоб-китоби
2	Келгуси харажатлар ва тўловлар бўйича резервлар ташкил этилганлигида ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари бўйича счётларда акс эттирилган; шунингдек резервларни қўшимча ҳисоблаш ёки ҳисобланган резервни тузатиш амалга оширилган	2310	8910	Резервларни ташкил этиш тўғрисида қарор, резервнинг ҳисоб-китоби
3	Келгуси харажатлар ва тўловлар бўйича резервлар ташкил этилганлигида умумишлаб чиқариш харажатлари бўйича счётларда акс эттирилган; шунингдек резервларни қўшимча ҳисоблаш ёки ҳисобланган резервни тузатиш амалга оширилган	2510	8910	Резервларни ташкил этиш тўғрисида қарор, резервнинг ҳисоб-китоби
4	Келгуси харажатлар ва тўловлар бўйича резервлар ташкил этилганлигида сотиш харажатлари бўйича счётларда акс эттирилган; шунингдек резервларни қўшимча ҳисоблаш ёки ҳисобланган резервни тузатиш амалга оширилган	9410	8910	Резервларни ташкил этиш тўғрисида қарор, резервнинг ҳисоб-китоби
5	Келгуси харажатлар ва тўловлар бўйича резервлар ташкил этилганлигида маъмурий харажатлар бўйича счётларда акс эттирилган; шунингдек резервларни қўшимча ҳисоблаш ёки ҳисобланган резервни тузатиш амалга оширилган	9420	8910	Резервларни ташкил этиш тўғрисида қарор, резервнинг ҳисоб-китоби
6	Юқорида қайд этилганларнинг ўзи, бироқ келгуси давр харажатлари бўйича (саноатнинг мавсумий тавсифга эга соҳаларида)	3110-3190	8910	Резервларни ташкил этиш тўғрисида қарор, резервнинг ҳисоб-китоби
7	Илгари келгуси харажатлар таркибида резервланган эскириш суммаси акс эттирилган (саноатнинг мавсумий тавсифга эга соҳаларида, асосий воситалар ва прокат буюмларини таъмирлаш)	8910	0210-0299	Эскиришнинг ҳисоб-китоби
8	Келгуси харажатлар ва тўловлар бўйича илгари ташкил этилган резервлар ҳисобидан материаллар харажатларга ҳисобдан чиқарилган	8910	1010-1090	Юкхат, талабнома
9	Келгуси харажатлар ва тўловлар бўйича резервлар ҳисобидан амалга ошириладиган харажатларга ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар сарф-харажат қилинган	8910	2110	Юкхат, талабнома
10	Корхона цехлари томонидан таъмирланган асосий воситалар ва амалга оширилган бошқа ишлар қиймати, шунингдек ёрдамчи ва хизмат кўрсатувчи ишлаб чиқаришлар ҳамда хўжаликларда илгари ташкил этилган резервлар ҳисобига амалга оширилган хизматлар ва ишлар қиймати акс эттирилган	8910	2310, 2510, 2710	Бажарилган ишлар далолатномаси, маълумотнома, билдирги
11	Илгари резервланган суммалар бўйича ҳисоб-китоб счёти ёки валюта счётидан харажатлар тўланган	8910	5110, 5210-5220	Банкдаги ҳисоб-китоб счётларидан кўчирмалар
12	Келгуси харажатлар ва тўловлар бўйича резервлар ҳисобидан харажатларни амалга оширишда турли корхоналар томонидан кўрсатилган хизматлар қиймати акс эттирилган	8910	6990	Бажарилган ишлар далолатномаси, ҳисобварақ-фактура
13	Келгуси харажатлар бўйича ҳисобланган резервларнинг ишлатилмаган суммаси корхона даромадига киритилган	8910	9390	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби

Кейинги ўринларда:
V қисм. Молиявий натижаларнинг шаклланиши ва фойдаланилиши
VI қисм. Балансдан ташқари счётлар


II БОБ. СЧЁТЛАРНИНГ БОҒЛАНИШИ

V қисм. Молиявий натижаларнинг

шаклланиши ва фойдаланилиши
IX БЎЛИМ. ДАРОМАДЛАР ВА ХАРАЖАТЛАР
Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини

ҳисобга олувчи счётларнинг (9000) боғланиши

Сотилган маҳсулот (товар, иш, хизмат)ларнинг таннархини

ҳисобга олувчи счётларнинг (9100) боғланиши

Асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетишини

ҳисобга олувчи счётларнинг (9200) боғланиши

Асосий фаолиятнинг бошқа даромадларини

ҳисобга олувчи счётларнинг (9300) боғланиши

Давр харажатларини ҳисобга олувчи счётларнинг (9400) боғланиши

Молиявий фаолият даромадларини ҳисобга

олувчи счётларнинг (9500) боғланиши

Молиявий фаолият бўйича харажатларни ҳисобга

олувчи счётларнинг (9600) боғланиши

Фавқулоддаги фойда (зарар)ларни ҳисобга

олувчи счётларнинг (9700) боғланиши

Солиқлар ва бошқа мажбурий тўловларни тўлаш

учун фойданинг ишлатилишини ҳисобга олувчи

счётларнинг (9800) боғланиши

Якуний молиявий натижани ҳисобга олувчи

счётлар (9910) бўйича боғланиш
IX бўлимнинг счётлари корхона фаолиятининг ҳисобот давридаги даромадлари ва харажатлари, молиявий натижаларнинг шаклланиши ва фойдаланилиши тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун мўлжалланган.

Молиявий ҳисоботни тайёрлаш ва тақдим этиш учун концептуал асосга (Молия вазирлиги томонидан 1998 йил 26 июлда 17-07/86-сон билан тасдиқланган, ЎзР АВ томонидан 1998 йил 14 августда 475-сон билан рўйхатдан ўтказилган) мувофиқ:

даромадлар - ҳисобот даврида активларнинг кўпайиши ёхуд мажбуриятларнинг камайиши;

харажатлар - ҳисобот даврида активларнинг камайиши ёхуд мажбуриятларнинг кўпайиши.

Шуни таъкидлаш жоизки, даромадлар ва харажатлар улар келиб тушиши ёки вужудга келиши даврида (пул маблағлари олинганлиги ёки тўланганлиги асосида эмас) бухгалтерия ҳисобида тан олиниши ва молиявий ҳисоботларда акс эттирилиши лозим.

Бухгалтерия ҳисобида даромадлар ва харажатларни акс эттиришда, шунингдек ҳисобот даврида даромадлар ва харажатлар мутаносиблиги тамойилига риоя қилиш лозим.

Ҳисобот даврида даромадлар ва харажатларнинг мутаносиблиги - бу ушбу даврда фақат айнан шу ҳисобот даврида олинган даромадлар билан боғлиқ харажатлар акс эттирилганлигини билдиради. Агар даромадлар ва харажатларнинг алоҳида турлари орасида бевосита боғланишни аниқлаш имконияти мураккаб бўлган тақдирда, харажатлар қандайдир тақсимлаш тизимига мувофиқ бир неча ҳисобот даври бўйича тақсимланади. Бу, масалан, бир неча йилларга тақсимланадиган амортизацияланадиган харажатларга тааллуқлидир.

Даромадлар ва харажатларни ҳисобга олиш, молиявий натижаларнинг шаклланиши ва ишлатилиш тартиби ЎзР ВМнинг 1999 йил 5 февралдаги 54-сон қарори билан тасдиқланган Маҳсулот (ишлар, хизматлар)ни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги низом ва Ўзбекистон Республикаси Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари билан тартибга солинади.
Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини

ҳисобга олувчи счётларнинг (9000) боғланиши
Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи счётлар тайёр маҳсулот, товар, бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларни сотишдан олинган даромадлар, шунингдек сотилган товарларнинг қайтарилиши, сотувга оид ва баҳолардан чегирмалар тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун мўлжалланган.

Ҳисоб қуйидаги счётларда амалга оширилади:

9010 "Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар";

9020 "Товарларни сотишдан даромадлар";

9030 "Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар";

9040 "Сотилган товарнинг қайтиши";

9050 "Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар".

9010 "Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар", 9020 "Товарларни сотишдан даромадлар", 9030 "Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар" счётларининг кредитида корхонанинг асосий фаолияти (тайёр маҳсулотлар, товарларни сотиш, ишлар бажариш, хизматлар кўрсатиш)дан даромадлар олинадиган счётлар ва пул маблағларини ҳисобга олувчи счётлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади, бироқ олдинги ҳисобот даврларида олинган, аммо жорий ҳисобот даврига тегишли бўлган даромад суммалари 6230 "Бошқа кечиктирилган даромадлар" счёти билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Маҳсулот (товарлар, ишлар, хизматлар)ни сотишда қўшилган қиймат солиғи, акциз ва бошқа тўловлар суммаси олинадиган счётларнинг ёки пул маблағларини ҳисобга олувчи счётларнинг дебетида ва бюджетга тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи счётларнинг (6400) кредитида акс эттирилади. Шу тариқа даромадларни ҳисобга олувчи счётлар кредитида билвосита солиқларсиз соф даромад кўрсатилади.

Ҳисобот даврининг охирида 9010 "Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар", 9020 "Товарларни сотишдан даромадлар", 9030 "Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар" счётлари 9910 "Якуний молиявий натижа" счёти билан ёпилади.

9040 "Сотилган товарларнинг қайтиши" счёти сотилган маҳсулот ва товарларнинг қайтишини ҳисобга олиш учун мўлжалланган. Бу счёт асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи счётлар (9000) гуруҳига контрпассив счёт ҳисобланади ва унинг дебет айланмаси маҳсулотлар ва товарлар сотишдан даромадни камайтиради. Мазкур счётнинг дебетида қайтарилган товарлар ва маҳсулотлар қиймати, тегишлича: пул маблағларини ҳисобга олувчи счётлар билан - харидорлар ва буюртмачилар томонидан қайтарилган товарларнинг қиймати; олинадиган счётлар билан - қайтарилган товарлар бўйича бекор қилинган дебиторлик қарзлари суммаси; тўланадиган счётлар билан - мазкур товарлар учун харидорлар ва буюртмачилардан олинган тўловлар ва бўнаклар бўйича вужудга келган қарз суммаси акс эттирилади. Бунда илгари ҳисобланган қўшилган қиймат солиғи, акциз солиғи бўйича бюджетга тўловлар бўйича қарзларни ҳисобга олувчи тегишли счётларнинг дебети ва пул маблағларини ҳисобга олувчи счётлар, олинадиган счётларнинг кредитида ёзув амалга оширилади. Қайтарилган маҳсулотлар ва товарларнинг таннархи ТМҚларни ҳисобга олувчи тегишли счётларнинг дебетида ҳамда сотилган маҳсулотлар ва товарларнинг таннархини ҳисобга олувчи тегишли счётларнинг кредитида акс эттирилади.