Материал: 3000 та бухгалтерия тказмаси исобваралар режаси бйича боланишлар Муаддима

Асосий фаолиятнинг бошқа даромадларини ҳисобга

олувчи счётларнинг (9300) боғланиши
Мазкур гуруҳ счётлари асосий фаолиятнинг бошқа даромадлари тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун мўлжалланган.

Ҳисоб қуйидаги счётларда амалга оширилади:

9310 "Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда";

9320 "Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда";

9330 "Ундирилган жарима, пеня ва неустойкалар";

9340 "Ўтган йиллар фойдалари";

9350 "Оператив ижарадан даромадлар";

9360 "Кредитор ва депонент қарзларни ҳисобдан чиқаришдан даромадлар";

9370 "Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар даромадлари";

9380 "Текин молиявий ёрдам";

9390 "Бошқа операцион даромадлар".

Ҳисобот даври давомида ушбу счётларнинг кредити бўйича асосий фаолиятдан бошқа даромадлар пул маблағларини ҳисобга олувчи счётлар, дебиторлик ва кредиторлик қарзларини, асосий воситалар чиқиб кетиши ва бошқа активлар чиқиб кетишини ҳисобга олувчи счётлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Ҳар бир ҳисобот даврининг охирида ушбу счётлар бўйича айланмаларнинг умумий суммасига қуйидаги якуний ўтказма берилади:

Дебет 9310-9390 "Асосий фаолиятнинг бошқа даромадларини ҳисобга олувчи счётлар"

Кредит 9910 "Якуний молиявий натижа".

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Асосий воситалар сотилишидан ва бошқа чиқиб кетишидан олинган фойда акс эттирилган	9210	9310	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
2	Бошқа активлар сотилишидан ва бошқа чиқиб кетишидан олинган фойда акс эттирилган	9220	9320	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
3	Шартномавий мажбуриятларга риоя қилмаганлиги учун бошқа корхоналарга тақдим этилган жарима, пеня ва неустойкалар суммаси акс эттирилган (тан олинган ёки ҳукм қилинган)	4860	9330	Хўжалик судининг қарори, инкассо талабномаси
4	Олдинги йиллар операциялари бўйича харидорлар билан ўзаро ҳисоб-китоблар акс эттирилган	4010-4890	9340	Ўзаро ҳисоб-китоблар бўйича солиштирма далолатнома
5	Олдинги йилларда ходимлар томонидан олинган ва сарф-харажат қилинган хизматлар ва моддий қийматликлар учун қайта ҳисоб-китоблар бўйича дебиторлик қарзи суммалари акс эттирилган	4710-4790	9340	Кирим касса ордери
6	Оператив ижара бўйича ижара тўлови ҳисобланган	4820	9350	Ижара шартномаси, ҳисобварақ-фактура
7	Даъво муддати ўтиб кетганлиги сабабли кредиторлик қарзи ҳисобдан чиқарилганлигидан олинган даромад акс эттирилган	6010-6990	9360	Ўзаро ҳисоб-китоблар солиштирма далолатномаси
8	Илгари ҳисобдан чиқарилган дебиторлик қарзларидан олинган даромадлар акс эттирилган	4010-4890	9360	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, ўзаро ҳисоб-китоблар солиштирма далолатномаси
9	Хизмат кўрсатувчи хўжаликлардан даромад олинган	4890, 5010, 5110	9370	Кирим касса ордери, ҳисобварақ-фактура, чипта
10	Текинга молиявий ёрдам олинган	5010, 5110	9380	Текинга ёрдам шартномаси, кирим касса ордери, банк ҳисоб-китоб счётидан кўчирма
11	Инвентарлаш пайтида аниқланган ортиқча асосий воситалар кирим қилинган	0110-0190	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
12	Инвентарлаш пайтида аниқланган ортиқча номоддий активлар кирим қилинган	0410-0490	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
13	Инвентарлаш пайтида аниқланган ортиқча қимматли қоғозлар кирим қилинган	0610	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
14	Инвентарлаш пайтида аниқланган капитал қурилиш ортиқчаси кирим қилинган	0810-0890	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
15	Инвентарлаш пайтида аниқланган ортиқча материаллар кирим қилинган	1010-1090	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
16	Инвентарлаш пайтида аниқланган ортиқча ўстиришдаги ва бўрдоқига боқувдаги ҳайвонлар кирим қилинган	1110, 1120	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
17	Асосий ва ёрдамчи цехларда, хизмат кўрсатувчи ишлаб чиқаришларда ва хўжаликларда тугалланмаган ишлаб чиқариш ортиқчаси, умумишлаб чиқариш омборларида, хизмат кўрсатувчи хўжаликларда ортиқча материаллар кирим қилинган (камомаддан ортиқ суммада)	2010, 2310, 2510, 2710	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
18	Инвентарлаш пайтида аниқланган ортиқча товарлар кирим қилинган	2910-2990	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
19	Кассани инвентарлаш пайтида аниқланган ортиқча пул маблағлари кирим қилинган	5010	9390	Инвентарлаш комиссиясининг далолатномаси, солиштирма қайднома
20	Айланмадаги маблағларга тааллуқли товар-моддий қийматликларнинг оширилган баҳо суммалари молиявий натижага ҳисобдан чиқарилган	6230	9390	Товар-моддий қийматликларни қайта баҳолаш далолатномаси
21	Мол-мулк суғуртаси бўйича суғурта идораларидан олинадиган суғурта тўловлари акс эттирилган	4510	9390	Суғурта тўловлари қайд этилган суғурта ҳолатлари бўйича билдирги
22	Суғурта компанияларидан ҳисоб-китоб счётига қоплаш суммалари келиб тушган	5110	9390	Банк ҳисоб-китоб счётидан кўчирма, суғурта тўловлари қайд этилган суғурта ҳолатлари бўйича билдирги
23	Суғурта компанияларидан валюта ҳисоб-китоб счётига қоплаш суммалари келиб тушган	5210, 5220	9390	Банк валюта ҳисоб-китоб счётидан кўчирма, суғурта тўловлари қайд этилган суғурта ҳолатлари бўйича билдирги
24	Суғурта компанияларидан банкдаги махсус ҳисоб-китоб счётига қоплаш суммалари келиб тушган	5530	9390	Банк махсус ҳисоб-китоб счётидан кўчирма, суғурта тўловлари қайд этилган суғурта ҳолатлари бўйича билдирги
25	Даргумон қарзлар бўйича ишлатилмаган резервлар суммаларининг улар ташкил этилган йилдан кейинги йил фойдасига киритилиши акс эттирилган	4910	9390	Счётни инвентарлаш ва таҳлили
26	Ҳисобот даврининг охирида асосий фаолиятнинг бошқа даромадларини ҳисобга олувчи счётларда аниқланган кредит айланмаларининг йиғиндиси 9910 "Якуний молиявий натижа" счётига ҳисобдан чиқарилган	9310, 9320, 9330, 9340, 9350, 9360, 9370, 9380, 9390	9910	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси

Давр харажатларини ҳисобга олувчи

счётларнинг (9400) боғланиши
Давр харажатларини ҳисобга олувчи счётларда ишлаб чиқариш жараёни билан бевосита боғлиқ бўлмаган сотиш харажатлари, маъмурий харажатлар, бошқа операцион харажатлар, шунингдек келгусида солиқ солинадиган базадан чиқариладиган ҳисобот даври харажатлари тўғрисидаги ахборот умумлаштирилади.

Ҳисоб қуйидаги счётларда амалга оширилади:

9410 "Сотиш харажатлари";

9420 "Маъмурий харажатлар";

9430 "Бошқа операцион харажатлар";

9440 "Келгусида солиқ солинадиган базадан чиқариладиган ҳисобот даври харажатлари".

Давр харажатларининг таркиби Маҳсулот (ишлар, хизмат)ларни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги низом билан тартибга солинади.

9410 "Сотиш харажатлари" счётида маҳсулотни сотиш бўйича харажатлар, яъни маҳсулотни истеъмолчига етказиб бериш билан боғлиқ, транспорт воситаларига ортиш, маркетинг билан шуғулланувчи ходимлар ва бўлимларнинг харажатлари ва бошқалар акс эттирилади.

9420 "Маъмурий харажатлар" счётида корхонани бошқариш бўйича харажатлар, бошқарув ходимларининг меҳнат ҳақи харажатлари, маъмурий аҳамиятга молик асосий воситаларни таъмирлаш харажатлари, умумхўжалик аҳамиятидаги биноларнинг ижара тўловлари ва бошқа харажатлар ҳисобга олинади.

9430 "Бошқа операцион харажатлар" счётида кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш харажатлари, ахборот, аудиторлик ва маслаҳат хизматлари учун тўлов харажатлари, меҳнат ҳақи ҳисоблашда ҳисобга олинмайдиган компенсациялаш ва рағбатлантириш аҳамиятига молик тўловлар, банк ва депозитарий хизматларининг тўловлари, зарарлар, жарималар, пенялар ва бошқа операцион фаолият жараёнида вужудга келадиган, ишлаб чиқариш жараёни, молиявий фаолият ва фавқулодда харажатлар моддаларининг белгилари бўлмаган бошқа харажатлар акс эттирилади.

9440 "Келгусида солиқ солинадиган базадан чиқариладиган ҳисобот даври харажатлари" счётида Маҳсулот (ишлар, хизмат)ларни ишлаб чиқариш ва сотиш харажатларининг таркиби ҳамда молиявий натижаларни шакллантириш тартиби тўғрисидаги низомнинг 2.4-бўлимида келтирилган келгусида солиқ солинадиган базадан чиқариладиган ҳисобот даври харажатлари акс эттирилади.

Ҳисобот даврининг охирида ушбу барча счётлар якуний айланмалар билан ёпилади ва 9910 "Якуний молиявий натижа" счётига кўчирилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Савдо мақсадларида ва тайёр маҳсулотни сотиш учун ишлатиладиган асосий воситалар бўйича амортизация ҳисобланган	9410	0210-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
2	Савдо жараёнида ишлатиладиган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	9410	0510-0590	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
3	Товарлар учун идишлар сарф-харажат қилинган	9410	1060	Юкхат
4	Савдода ташиш, сақлаш ва сотиш вақтида товарлар йўқотилиши ҳисобдан чиқарилган	9410	2910	Товарларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси
5	Маҳсулот ва товарларни сотиш билан боғлиқ хизмат сафари харажатлари акс эттирилган	9410	4220, 4230	Бўнак ҳисоботи
6	Даъволар бўйича ундирилмайдиган суммалар сотиш бўйича харажатларга ҳисобдан чиқарилган	9410	4860	Даъво ҳужжатлари, раҳбар буйруғи
7	Тайёр маҳсулотни, товарларни ортиб жўнатиш бўйича транспорт харажатлари акс эттирилган	9410	6010, 6990	Транспорт юкхати, ҳисобварақ-фактура
8	Чет ташкилотлар реклама ва маркетинг хизматлари кўрсатган	9410	6010, 6990	Бажарилган ишлар далолатномаси
9	Тушум инкассация қилингани учун ҳақ ҳисобланган	9410	6990	Бажарилган ишлар далолатномаси
10	Савдо мол-мулкини ихтиёрий суғурта қилиш бўйича суғурта мукофоти ҳисобланган	9410	6510	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
11	Маҳсулот ва товарларни сотиш билан боғлиқ ходимларнинг меҳнат ҳақидан ягона ижтимоий тўлов ҳисобланган	9410	6520	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
12	Маҳсулот ва товарларни сотиш билан боғлиқ ходимларга меҳнат ҳақи ҳисобланган	9410	6710	Меҳнат ҳақи ҳисобланган қайднома
13	Маҳсулот, товарларни сақлаш, шунингдек омборлар ва дўконлар ижараси учун ижара ҳақи ҳисобланган	9410	6910	Шартнома, ҳисобварақ-фактура
14	Маъмурий мақсадлардаги (маҳсулот ишлаб чиқариш билан бевосита боғлиқ бўлмаган) асосий воситалар бўйича эскириш ҳисобланган	9420	0210-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
15	Маъмурий мақсадлардаги номоддий активлар бўйича эскириш ҳисобланган	9420	0510-0590	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
16	Маъмурий эҳтиёжлар учун материаллар сарф-харажат қилинган	9420	1010-1090	Материалларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси
17	Маъмурий эҳтиёжлар учун инвентарь ва хўжалик жиҳозлари сарф-харажат қилинган	9420	1080	Инвентарь ва хўжалик жиҳозларини ҳисобдан чиқариш далолатномаси
18	Материаллар бўйича ҳисоб баҳоларидаги фарқлар ҳисобдан чиқарилган	9420	1610	Ҳисобдан чиқариш далолатномаси, талабномалар
19	Хизмат сафари ва вакиллик харажатлари акс эттирилган	9420	4220, 4230	Бўнак ҳисоботи
20	Маъмурий ходимлар ва мол-мулкнинг ихтиёрий суғуртаси бўйича ҳисоблашлар амалга оширилган	9420	6510	Шартнома, суғурта полиси
21	Бошқарув ходимларининг ижтимоий суғуртасига ажратмалар амалга оширилган	9420	6520	Меҳнат ҳақи бўйича ҳисоб-китоб қайдномаси
22	Бошқарув ходимларига меҳнат ҳақи ҳисобланган	9420	6710	Меҳнат ҳақи бўйича ҳисоб-китоб қайдномаси
23	Маъмурий хоналарнинг ижараси учун ижара ҳақи ҳисобланган	9420	6910	Шартнома, ҳисобварақ-фактура
24	Хизмат енгил автотранспортининг ва хизмат микроавтобусининг таъминоти, ёлланиши ва ижараси учун харажатлар акс эттирилган	9420	6990	Шартнома, бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
25	Алоқа хизматлари, ахборот марказлари, энергия ва сув истеъмол қилинганлиги, бошқа маъмурий эҳтиёжлар учун ҳисобварақ-фактуралар олинган	9420	6010	Шартнома, чипта, ҳисобварақ-фактура, ҳисоблагичлар кўрсаткичлари тўғрисида маълумотнома
26	Транспорт хизмати учун ҳисобварақ-фактуралар олинган	9420	6010	Ҳисобварақ-фактура, транспорт юкхати
27	Юқори органлар ёки хўжалик юритувчи субъектлар бирлашмалари бошқарув аппаратини ушлаб туриш учун ажратмалар амалга оширилган	9420	6990	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
28	Айбдор шахсларни аниқлаш имконияти бўлмаган тақдирда йўқотишлар ва камомадлар акс эттирилган	9430	1010-1090, 2810, 2910- 2990	Инвентарлаш далолатномаси, технологик хариталар
29	Даргумон қарзлар бўйича резерв ҳисобланган	9430	4910	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
30	Банк, аудиторлик ва консалтинг хизматлари учун ҳақ ҳисобланган	9430	6990	Шартнома, бажарилган ишлар далолатномаси
31	Асосий воситаларни сотиш ва бошқа чиқиб кетишидан кўрилган зарар акс эттирилган	9430	9210	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
32	Бошқа активларни сотиш ва бошқа чиқиб кетишидан кўрилган зарар акс эттирилган	9430	9220	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
33	Мол-мулк, ягона ер, ер қаъридан, сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқлар ҳисобланган	9430	6410	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби, солиқлар бўйича маълумотнома
34	Солиқ органларининг қарори бўйича жарима ҳисобланган	9430	6410	ДСИ қарори
35	Корхона балансидаги олий ўқув юртларини ушлаб туриш учун харажатлар акс эттирилган	9430	6110	Шартнома
36	Корхона ходимларига берилган дам олиш уйлари ва оромгоҳларга йўлланмаларнинг ҳақи тўланган	9430	5110	Банк ҳисоб-китоб счётларидан кўчирмалар
37	Бекор қилинган буюртмалар бўйича харажатлар ҳисобдан чиқарилган	9430	2010	Шартномани бекор қилиш
38	Олдинги йиллардаги операциялар бўйича зарарлар ҳисобдан чиқарилган	9430	4010, 4110, 4210, 4610- 4690, 4810- 4890	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби
39	Хўжалик шартномаларига риоя қилинмаганлиги учун жарималар ҳисобланган	9430	4860 6960	Шартнома, Хўжалик судининг қарори
40	Маҳаллий транспортдан фойдаланиш учун йўл ҳақи ҳужжатлари тўланган	9430	5110	Буйруқ, тўлов топшириқномаси
41	Бир маротабалик моддий ёрдам тўланган	9430	5010	Чиқим ордери
42	Тайёр маҳсулот, товармоддий захираларнинг баҳоси арзонлаштирилган	9430	1010-1090 2810	Арзонлаштириш далолатномаси, солиштирма қайднома
43	Кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш учун харажатлар акс эттирилган	9430	6990	Шартномалар, ҳисобварақ-фактуралар, бажарилган ишлар далолатномалари
44	Ишлаб чиқариш жараёни билан боғлиқ бўлмаган мол-мулк бўйича гудвиллнинг номоддий активлари суммалари (фирма нархлари)ни ҳисобдан чиқариш билан боғлиқ харажатлар акс эттирилган	9430	0480	Гудвиллни ҳисобдан чиқариш ҳисоб-китоби
45	Бошқарув ходимларига ва ишлаб чиқариш жараёнида қатнашмайдиган бошқа ишчиларга тўловлар, вақтинчалик ишга яроқсизлик, хомиладорлик ва туғишлар бўйича нафақалар билан боғлиқ харажатлар акс эттирилган	9430	6710	Нафақалар ҳисоб-китоби
46	Янги буюм турларини ишлаб чиқариш учун мўлжалланган ишга тушириш ишларида; туркумли ёки оммавий ишлаб чиқариш учун мўлжалланмаган янги технологик жараёнлар ўзлаштирилишига хизмат кўрсатишда; кон саноати соҳаларидаги тайёрлов ишларида ишлатиладиган ўзининг асосий воситалари бўйича ҳар ойда эскириш суммаси ҳисобланган	9440	0210-0299	Асосий воситалар бўйича эскириш ҳисоб-китоби
47	Янги буюм турларини ишлаб чиқариш учун мўлжалланган ишга тушириш ишларида; туркумли ёки оммавий ишлаб чиқариш учун мўлжалланмаган янги технологик жараёнлар ўзлаштирилишига хизмат кўрсатишда; кон саноати соҳаларидаги тайёрлов ишларида фойдаланиладиган номоддий активлар бўйича ҳар ойда эскириш суммаси ҳисобланган	9440	0510-0590	Номоддий активлар амортизациясининг ҳисоб-китоби
48	Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда ишлатиладиган ва оператив ижарага берилган ўзининг асосий воситалари бўйича ҳар ойда эскириш суммаси ҳисобланган	9430	0210-0299	Асосий воситалар бўйича эскириш ҳисоб-китоби
49	Ижтимоий жабҳада банд бўлган ходимларнинг меҳнат ҳақи бўйича харажатлар акс эттирилган	9430	6710	Иш вақтини ҳисобга олиш табели
50	Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда ишлатиладиган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	9430	0510-0590	Номоддий активлар амортизациясининг ҳисоб-китоби
51	Хизмат кўрсатувчи хўжаликларга ёрдамчи ишлаб чиқаришлар, четдаги ташкилотлар томонидан кўрсатилган истеъмол қилинган хизматлар қиймати акс эттирилган	9430	2310, 6990	Юкхат, талабнома, ҳисобварақ-фактура
52	Ҳисобот даврининг охирида давр харажатлари ҳисобдан чиқарилган	9910	9410, 9420, 9430, 9440	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоби