Материал: 3000 та бухгалтерия тказмаси исобваралар режаси бйича боланишлар Муаддима

Йўлдаги пул маблағлари (ўтказмалари)ни

ҳисобга олувчи счётларнинг (5700) боғланиши
5710 "Йўлдаги пул маблағлари (ўтказмалари)" счётида йўлдаги Ўзбекистоннинг миллий валютасидаги ва чет эл валютасидаги пул маблағлари, яъни кредит ташкилотларининг кассаларига, жамғарма кассаларга ёки почта бўлимларининг кассаларига корхонанинг ҳисоб-китоб счётига ёки бошқа счётига ўтказиш учун киритилган, бироқ ҳали мақсади бўйича уларга тушмаган пул суммаларининг (асосан маҳсулотлар ва товарлар сотилишидан, хизматлар кўрсатилишидан, ишларни бажаришдан нақд пул тушуми ва пул ўтказмалари) ҳаракати тўғрисидаги ахборот умумлаштирилади.

Ушбу счёт бўйича суммаларни ҳисобга олиш учун кредит ташкилотининг, жамғарма кассасининг, почта бўлимининг квитанциялари, инкассаторларга тушум топширилганлиги тўғрисида илова ҳужжатларининг нусхалари, банкларнинг кўчирмалари ва мемориал ордерлари асос бўлиб ҳисобланади.

Мазкур счёт дебетида кассадаги ва бошқа пул маблағларини ҳисобга олувчи счётлар билан боғланган ҳолда пул ўтказмалари, кредитида - йўлдаги пулларнинг ҳисоб-китоб, валюта ва бошқа счётларга киритилиши акс эттирилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Харидорлар қарзлари келиб тушган пул ўтказмалари билан қопланган	5710	4010	Жамғарма банкининг, почта бўлинмасининг квитанциялари
2	Ажратилган бўлинмалардан пул ўтказмалари олинган	5710	4110	Жамғарма банкининг, почта бўлинмасининг квитанциялари
3	Бошқа дебиторлардан пул ўтказмалари олинган	5710	4890	Жамғарма банкининг, почта бўлинмасининг квитанциялари
4	Банкдаги ҳисоб-китоб счётига киритиш учун кассадан нақд пуллар инкассаторларга топширилган	5710	5010	Илова қайдномалар, чиқим касса ордери
5	Банкдаги валюта счётига киритиш учун кассадан нақд пуллар инкассаторларга топширилган	5710	5020	Илова қайдномалар, чиқим касса ордери
6	Жамғариш усули бўйича, "Йўлдаги ўтказмалар" туркумидаги валюта пул маблағлари бўйича мусбат курс фарқи акс эттирилган	5710	6230	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
7	Ҳали банкка келиб тушмаган пул маблағларини ўтказиш йўли билан қисқа муддатли бўнак олинган	5710	6310	Жамғарма банкининг, почтанинг квитанциялари
8	Тўғри ҳисобдан чиқариш усули бўйича "Йўлдаги ўтказмалар" туркумидаги валюта пул маблағлари бўйича мусбат курс фарқи акс эттирилган	5710	9540	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
9	Жамғариш усули бўйича, "Йўлдаги ўтказмалар" туркумидаги валюта пул маблағлари бўйича манфий курс фарқи акс эттирилган	3290	5710	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
10	Корхонанинг айрим тоифадаги ходимларига ўтказмалар амалга оширилган	4790	5710	Жамғарма банкининг, почта бўлинмасининг квитанциялари
11	Йўлдаги пул маблағлари кассага келиб тушган	5010-5020	5710	Кирим касса ордери, квитанция
12	Йўлдаги пул маблағлари ҳисоб-китоб счётига келиб тушган	5110	5710	Ҳисоб-китоб счётидан банк кўчирмаси
13	Йўлдаги пул маблағлари валюта счётига келиб тушган	5210, 5220	5710	Валюта счётидан банк кўчирмаси
14	Йўлдаги пул маблағлари банкдаги махсус счётга келиб тушган	5530	5710	Махсус счётдан банк кўчирмаси
15	Ҳисобдан чиқаришнинг тўғри усули бўйича, "Йўлдаги ўтказмалар" туркумидаги валюта пул маблағлари бўйича манфий курс фарқи акс эттирилган	9620	5710	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси

Қисқа муддатли инвестицияларни ҳисобга

олувчи счётларнинг (5800) боғланиши
Қисқа муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи счётлар корхонанинг бошқа корхоналар қимматли қоғозларига қилинган қисқа муддатли (бир йил муддатдан кўп бўлмаган) инвестициялари (қўйилмалар), давлат қарзларининг фоизли облигациялари, бошқа корхоналарга берилган қарзлар ва бошқаларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун мўлжалланган. Ҳисоб қуйидаги счётларда амалга оширилади:

5810 "Қимматли қоғозлар";

5820 "Берилган қисқа муддатли қарзлар";

5890 "Бошқа жорий инвестициялар".

Ушбу счётларнинг дебетида корхона томонидан акциялар, облигациялар ва бошқа қисқа муддатли қимматли қоғозларнинг харид қилиниши, қарзлар берилиши ва бошқа амалга оширилган жорий инвестициялар, кредитида эса - уларнинг қайтарилиши акс эттирилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Узоқ муддатли инвестициялар қисқа муддатлига ўтказилган	5810	0610	Ўтказиш шартномаси
2	Қимматли қоғозлар устав капиталидаги улуш ҳисобига келиб тушган	5810	4610	Билдирги, банк кўчирмаси
3	Қимматли қоғозлар акцияларга тўлов ҳисобига келиб тушган	5810	4610	Билдирги, банк кўчирмаси
4	Қимматли қоғозлар нақд пулга харид қилинган	5810	5010	Олди-сотди шартномаси, чиқим касса ордери
5	Қимматли қоғозлар қиймати ҳисоб-китоб счётидан тўлаш йўли билан харид қилинган	5810	5110	Олди-сотди шартномаси, ҳисоб-китоб счётидан банк кўчирмаси
6	Қимматли қоғозлар қиймати валюта счётидан тўлаш йўли билан харид қилинган	5810	5210, 5220	Олди-сотди шартномаси, валюта счётидан банк кўчирмаси
7	Қимматли қоғозлар қиймати аккредитивлар билан тўлаш йўли билан харид қилинган	5810	5510	Олди-сотди шартномаси, аккредитив
8	Қимматли қоғозлар қиймати чеклар билан тўлаш йўли билан харид қилинган	5810	5520	Олди-сотди шартномаси, чек мили
9	Қимматли қоғозлар қиймати махсус счётдан тўлаш йўли билан харид қилинган	5810	5530	Олди-сотди шартномаси, махсус счётдан банк кўчирмаси
10	Жамғариш усули бўйича, валютага харид қилинган қисқа муддатли қимматли қоғозлар бўйича мусбат курс фарқи акс эттирилган	5810	6230	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
11	Устав жамғармасига тўлов ҳисобига қимматли қоғозларнинг унитар корхонага келиб тушиши ҳисобга олинган	5810	8310, 8320, 8330	Устав, таъсис шартномаси, юкхат
12	Ширкатга ҳисса сифатида киритилган қимматли қоғозлар оддий ширкат шартномаси бўйича умумий иш юритаётган иштирокчи томонидан олинган	5810	8330	Устав, таъсис шартномаси, юкхат
13	Қисқа муддатли қимматли қоғозлар тайёр маҳсулотларни, товарларни сотиш, хизматларни кўрсатиш, ишларни бажариш йўли билан харид қилинган	5810	9010, 9020, 9030	Ҳисобварақ-фактура, юкхат
14	Қисқа муддатли қимматли қоғозлар асосий воситаларни сотиш йўли билан харид қилинган	5810	9210	Ҳисобварақ-фактура, юкхат
15	Қисқа муддатли қимматли қоғозлар материалларни ва бошқа активларни сотиш йўли билан харид қилинган	5810	9220	Ҳисобварақ-фактура, юкхат
16	Инвентарлаш пайтида аниқланган қимматли қоғозларнинг ортиқчаси акс эттирилган	5810	9390	Инвентарлаш рўйхати, инвентарлаш далолатномаси
17	Ҳисобдан чиқаришнинг тўғри усули бўйича, валютага харид қилинган қимматли қоғозлар бўйича мусбат курс фарқи акс эттирилган	5810	9540	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
18	Жамғариш усули бўйича, валютага харид қилинган қимматли қоғозлар бўйича манфий курс фарқи акс эттирилган	3290	5810	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
19	Инвентарлаш натижасига кўра, қимматли қоғозларнинг камомади акс эттирилган:			Инвентарлаш рўйхати, инвентарлаш далолатномаси
	- таннархи бўйича	9220	5810
	- айбдор шахс аниқланмаган тақдирда, камомад зарарга ҳисобдан чиқарилиши	9430	5910
	- камомад моддий жавобгар шахс ҳисобига ўтказилиши	4730	5910
20	Акциялар мажбуриятлар ҳисобидан гаровга берилган	6010	5810	Гаровга бериш далолатномаси
21	Оддий ширкат иштирокчисининг улуши қимматли қоғозлар билан қайтарилган	6620	5810	Таъсисчилар мажлисининг баённомаси, юкхат
22	Қисқа муддатли қимматли қоғозлар бозор қиймати бўйича ҳисобга олинганда, улар қўшимча баҳоланган	5810	9560	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
23	Қисқа муддатли қимматли қоғозлар бозор қиймати бўйича ҳисобга олинганда, уларнинг қиймати пасайтирилган	9690	5810	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
24	Қисқа муддатли қимматли қоғозлар энг кам қиймати бўйича ҳисобга олинганда, уларнинг қиймати пасайтирилган	9690	5810	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
25	Қимматли қоғозлар бошқа корхоналарга сотилган:			Шартнома, ҳисобварақ-фактура, юкхат
	- баланс қийматига	9220	5810
	- сотиш баҳосига	4010	9220
	- сотиш баҳоси баланс қийматидан ортиқ суммага	9220	9320
	- баланс қиймати сотиш баҳосидан ортиқ суммага	9430	9220
26	Ҳисобдан чиқаришнинг тўғри усули бўйича, валютага харид қилинган қимматли қоғозлар бўйича манфий курс фарқи акс эттирилган	9620	5810	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
27	Ҳисоб-китоб счётидан қисқа муддатли қарз берилган	5830	5110	Ҳисоб-китоб счётидан банк кўчирмаси, шартнома
28	Валюта счётидан қисқа муддатли қарз берилган	5830	5210, 5220	Валюта счётидан банк кўчирмаси, шартнома
29	Махсус счётдан қисқа муддатли қарз берилган	5830	5530	Махсус счётдан банк кўчирмаси, шартнома
30	Жамғариш усули бўйича, валютада берилган қисқа муддатли қарзлар бўйича мусбат курс фарқи акс эттирилган	5830	6230	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
31	Қисқа муддатли қарз тайёр маҳсулот кўринишида берилган	5830	9010	Қарз бериш тўғрисида шартнома, юкхат
32	Қисқа муддатли қарз товарлар сотилиши йўли билан берилган	5830	9020	Қарз бериш тўғрисида шартнома, юкхат
33	Қисқа муддатли қарз хизматлар кўрсатиш, ишларни бажариш йўли билан берилган	5830	9030	Қарз бериш тўғрисида шартнома, юкхат
34	Қисқа муддатли инвестициялар асосий воситалар берилиши йўли билан амалга оширилган	5830	9210	Асосий воситаларни қабул қилиш-топшириш далолатномаси
35	Қисқа муддатли инвестициялар (қайтариладиган) ёш ҳайвонларни бериш йўли билан амалга оширилган	5830	9220	Ҳайвонлар чиқиб кетиши тўғрисида далолатнома, шартнома, йиллик қайднома
36	Қисқа муддатли қарз материаллар ва бошқа активларни сотиш йўли билан берилган	5830	9220	Қарз бериш тўғрисида шартнома, юкхат
37	Ҳисобдан чиқаришнинг тўғри усули бўйича, валютада берилган қисқа муддатли қарзлар бўйича мусбат курс фарқи акс эттирилган	5830	9540	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
38	Жамғариш усули бўйича, валютада берилган қисқа муддатли қарзлар бўйича манфий курс фарқи акс эттирилган	3290	5810	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
39	Корхона олдидаги қарз қимматли қоғозлар билан қопланган	6990	5810	Шартнома, юкхат
40	Ҳисобдан чиқаришнинг тўғри усули бўйича, валютага берилган қисқа муддатли қарзлар бўйича манфий курс фарқи акс эттирилган	9620	5830	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
41	Қимматли қоғозлар қайтарилиши миллий валютада акс эттирилган	5110	5830	Юкхат, ҳисоб-китоб счётидан банк кўчирмаси
42	Қимматли қоғозлар қайтарилиши чет эл валютасида акс эттирилган	5210, 5220	5830	Юкхат, валюта счётидан банк кўчирмаси
43	Қимматли қоғозлар қайтарилиши махсус счётда миллий валютада акс эттирилган	5530	5830	Юкхат, махсус счётдан банк кўчирмаси
44	Қисқа муддатли қарзлар суммасига харидорга даъво тақдим этилган	4860	5830	Тижорат далолатномаси
45	Даъво муддати ўтиб кетганлиги муносабати билан қисқа муддатли қарзлар бўйича қарз зарарга ҳисобдан чиқарилган	9430	5830	Қарзлар бўйича солиштирма далолатнома

Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар

ва бошқа жорий активларни ҳисобга олувчи счётларнинг

(5900) боғланиши
Бошқа активларни ҳисобга олувчи счётлар камомадлар суммалари ҳамда моддий ва бошқа қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар (жумладан, пул маблағлари)ни тайёрлаш, сақлаш, сотиш ва инвентарлаш жараёнида, шунингдек пул маблағлари, қисқа муддатли инвестициялар ва бошқа жорий активларни ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олиниши назарда тутилмаган, бироқ корхонанинг мулки бўлган бошқа жорий активларнинг камомад суммалари ва бузилишидан йўқотишлари тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун мўлжалланган. Ҳисоб қуйидаги счётларда амалга оширилади:

5910 "Камомадлар ва қийматликлар бузилишидан йўқотишлар";

5920 "Бошқа жорий активлар".

5910 "Камомадлар ва қийматликлар бузилишидан йўқотишлар" счётининг дебетида, товар-моддий захираларни ҳисобга олувчи счётлар ҳамда асосий воситалар ва бошқа активлар сотилиши ва бошқа чиқиб кетишини ҳисобга олувчи счёт кредити билан боғланган ҳолда:

а) етишмаётган ёки тўлиқ бузилган товар-моддий қийматликлар бўйича - уларнинг ҳақиқий таннархи;

б) етишмаётган ёки тўлиқ бузилган асосий воситалар бўйича - уларнинг қолдиқ қиймати (бошланғич қийматидан ҳисобланган амортизация чегирилган);

в) қисман бузилган моддий қийматликлар бўйича - аниқланган йўқотишлар суммаси ва ҳоказолар акс эттирилади.

5910 "Камомадлар ва қийматликлар бузилишидан йўқотишлар" счётининг кредитида:

а) қийматликларнинг табиий йўқотилиш меъёридан ортиқ камомади, бузилишдан йўқотишлар, ўғирланган қийматликларнинг аниқ айбдорлари аниқланганда - 4860 "Даъволар бўйича олинадиган счётлар", 4730 "Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи" счётларининг дебетига;

б) қийматликларнинг табиий йўқотилиш меъёридан ортиқ камомади, бузилишдан йўқотишлар, ўғирланган қийматликларнинг аниқ айбдорлари мавжуд бўлмаганда ва асосланмаган даъволар натижасида судларнинг рад жавоби бўлган тақдирда - 9430 "Бошқа операцион харажатлар" счётининг дебетига ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилади.

Инвентарлаш жараёнида аниқланган мол-мулк камомади ва ортиқчасининг бухгалтерия ҳисоби ва солиққа тортиш тартиби тўғрисида низом (2004 йил 10 мартдаги ЎзР МВнинг 37-сон, ДСҚнинг 2004-26-сон, МАИМҚВнинг 20/1-сон қарори билан тасдиқланган, ЎзР АВ томонидан 2004 йил 6 апрелда 1334-сон билан рўйхатдан ўтказилган) товар-моддий қийматликларни тайёрлаш, сақлаш, сотиш ва уни инвентарлаш пайтида камомади ва ортиқчаси аниқланганда уларни ҳисобга олиш тартибини мувофиқлаштирувчи асосий меъёрий ҳужжат бўлиб ҳисобланади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Етишмаётган асосий воситанинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси акс эттирилган	5910 9210	9210 0100	Асосий воситаларни тугатиш далолатномаси, инвентарлаш далолатномаси
2	Ўрнатилмаган асбобускуна чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси акс эттирилган	5910 9220	9220 0700	Ўрнатилмаган асбоб-ускунани тугатиш далолатномаси, инвентарлаш далолатномаси
3	Тугалланмаган қурилиш чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси акс эттирилган	5910 9220	9220 0810	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
4	Етишмаётган номоддий активнинг чиқиб кетишидан (қолдиқ қиймати) кўрилган зарар суммаси акс эттирилган	5910 9220	9220 0400	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
5	Узоқ муддатли ва қисқа муддатли инвестициялар камомадидан кўрилган зарар суммаси акс эттирилган	5910 9220	9220 0600, 5800	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
6	Инвентарлаш жараёнида моддий захиралар бўйича аниқланган камомаднинг амалдаги (баланс) қиймати акс эттирилган	5910	1010-1090	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
7	Инвентарлаш жараёнида ўстиришдаги ҳайвонлар бўйича аниқланган камомаднинг амалдаги (баланс) қиймати акс эттирилган	5910	1110	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
8	Инвентарлаш жараёнида бўрдоқига боқувдаги ҳайвонлар бўйича аниқланган камомаднинг ҳақиқий (баланс) қиймати ҳисобдан чиқарилган	5910	1120	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
9	Инвентарлаш жараёнида тугалланмаган ишлаб чиқариш харажатлари бўйича аниқланган камомаднинг ҳақиқий қиймати ҳисобдан чиқарилган	5910	2010	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
10	Инвентарлаш жараёнида ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар бўйича аниқланган камомаднинг ҳақиқий қиймати ҳисобдан чиқарилган	5910	2110	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
11	Инвентарлаш жараёнида ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари бўйича аниқланган камомаднинг ҳақиқий қиймати акс эттирилган	5910	2310	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
12	Инвентарлаш жараёнида тайёр маҳсулотлар бўйича аниқланган камомаднинг ҳақиқий қиймати акс эттирилган	5910	2810	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
13	Инвентарлаш жараёнида товарлар бўйича аниқланган камомаднинг ҳақиқий қиймати акс эттирилган	5910	2910-2990	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
14	Айбдорлардан ёки моддий жавобгар шахслардан ундирилиши лозим бўлган етишмаётган товар-моддий захираларнинг бозор қиймати акс эттирилган, моддий жавобгар шахс (ёки бошқа ходим) айбдор деб топилган тақдирда	4730	5910	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома, раҳбар буйруғи
15	Етишмаётган активларнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси акс эттирилган, камомаднинг аниқ айбдорлари аниқланмаган ёки моддий жавобгар шахслардан ундириш имконияти бўлмаган тақдирда	9430	5910	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
16	Етишмаётган активларнинг айбдор ёки моддий жавобгар шахслардан ундирилиши лозим бўлган бозор қиймати билан етишмаётган активларнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси ўртасидаги фарқ акс эттирилган, баҳолаш натижасига кўра, етишмаётган активларнинг бозор қиймати (ундириш суммаси) етишмаётган активларнинг ҳақиқий қийматидан паст бўлган тақдирда	9430	5910	Инвентарлаш далолатномаси, солиштирма қайднома
17	Турли бошқа активлар нақд пулга харид қилинган	5920	5010	Чиқим касса ордери
18	Турли бошқа активлар пул ўтказиш йўли билан харид қилинган	5910	5110	Банк счётларидан кўчирмалар, ҳисобварақ-фактура
19	Турли бошқа активлар ҳисобдор шахслар орқали харид қилинган	5920	6970	Бўнак ҳисоботи
20	Турли бошқа активлар қисқа муддатли кредит маблағлари ҳисобига харид қилинган	5920	6810	Банк счётларидан кўчирмалар
21	Бошқа жорий активлар сарф-харажат қилинган	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар	5920	Юкхат, бухгалтериянинг ҳисоб-китоблари