Материал: 3000 та бухгалтерия тказмаси исобваралар режаси бйича боланишлар Муаддима

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Тайёр маҳсулотлар материаллар сифатида ўз эҳтиёжлари учун омборга кирим қилинган	1010-1090 (9110	9010 2810)	Материалларни кирим қилиш юкхати
2	Корхона ҚҚС тўловчи бўлган тақдирда, мол етказиб берувчилардан харид қилинган материаллар учун счётлар олинган:			Шартнома, товар-транспорт юкхати, ҳисобварақ-фактура, кирим ордери, материалларни кирим қилиш юкхати
	- ҚҚСсиз материалларнинг қийматига	1010-1090	6010
	- ҳисобварақ-фактура бўйича ҚҚСга	4410	6010
3	Корхона ҚҚС тўловчи бўлмаган тақдирда, мол етказиб берувчилардан харид қилинган материаллар учун материаллар қийматига ҚҚС билан бирга счётлар олинган	1010-1090	6010	Шартнома, товар-транспорт юкхати, ҳисобварақ-фактура, кирим ордери, материалларни кирим қилиш юкхати
4	Материаллар ташиб берилганлиги учун транспорт ташкилотидан счётлар олинган	1010-1090	6990	Шартнома, товар-транспорт юкхати, ҳисобварақ-фактура, кирим ордери, материалларни кирим қилиш юкхати
5	Харид қилинган материаллар бўйича божхона божи суммаси акс эттирилган	1010-1090	6990	Шартнома, божхона юк декларацияси, ҳисобварақ-фактура
6	Божхона юк декларацияси расмийлаштирилганлиги учун йиғим суммаси акс эттирилган	1010-1090	6990	Шартнома, божхона юк декларацияси, ҳисобварақ-фактура
7	Материалларни харид қилишда воситачилик қилган савдо ва таъминот корхоналарига тўланадиган комиссия ҳақи акс эттирилган	1010-1090	6990	Шартнома, ҳисобварақ-фактура
8	ТМЗларни харид қилиш билан боғлиқ сертификациялаш ва синов бўйича харажатлар акс эттирилган	1010-1090	6990	Шартнома, бажарилган ишлар далолатномаси, ҳисобварақ-фактура
9	ТМЗларни фойдаланиш учун яроқли ҳолга келтириш билан боғлиқ харажатлар акс эттирилган	1010-1090	6990, 2310	Шартнома, бажарилган ишлар далолатномаси, ҳисобварақ-фактура
10	Асосий воситалар тугатилиши муносабати билан келиб тушган материаллар қиймати акс эттирилган	1090	9210	Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши тўғрисида далолатнома, материалларни кирим қилиш юкхати
11	Товарларни айирбошлаш операциялари бўйича эҳтиёт қисмлар келиб тушган	1040	4010	Товарларни айирбошлаш контракти
12	Таъсисчилардан уларнинг улуши ҳисобига келиб тушган турли материаллар кирим қилинган	1010-1090	4610	Таъсис шартномаси, келишув баённомаси, юкхат
13	Шуъба корхоналардан дебиторлик қарзини тўлаш ҳисобига бутловчи материаллар келиб тушган	1020	4110	Ҳисобварақ-фактуралар, юкхатлар
14	Бошқа бўлинмалардан материаллар келиб тушган	1010-1090	6110, 7110	Ички ҳаракат бўйича юкхатлар
15	Мол-мулк таркибида харид қилинган ёқилғи ҳисобга олинган	1030	6010	Олди-сотди шартномаси, юкхат
16	Бошқа шахслардан текинга материаллар олинган	1010-1090	8530	Юкхат, шартнома
17	Материал камомади бўйича мол етказиб берувчиларга даъволар тақдим қилинган	4860	6010	Тижорат далолатномаси
18	Транспорт-тайёрлов харажатлари материаллар таннархига киритилган	1010-1090	1510	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
19	Яроқсиз деб топилган буюмлардан қолган материаллар кирим қилинган	1090	2610	Яроқсиз буюмлар тузатилганлиги далолатномаси ва юкхат
20	Қурилиш материаллари амалдаги таннархи бўйича кирим қилинган (1510 счёт қўлланилганда)	1050	1510	Материаллар кирим қилинганлиги тўғрисида юкхат
21	Корхонанинг ўзида ишлаб чиқарилган материаллар кирим қилинган	1010	2010, 2310	Материаллар кирим қилинганлиги тўғрисида юкхат
22	Тоғ-кон ишлари тугаллангандан кейин материаллар қайтарилганлиги акс эттирилган	1090	3190	Материаллар кирим қилинганлиги тўғрисида юкхат
23	Ҳисобдор шахслардан материаллар келиб тушган:			Материаллар кирим қилинганлиги тўғрисида юкхат
	а) агар уларга бўнак берилган бўлса	1010-1090	4230
	б) агар уларга бўнак берилмаган бўлса	1010-1090	6970
24	Илгари тақдим этилган, бироқ тўланиши рад этилган даъволар суммаси ҳисобдан чиқарилган	1010-1090	4860	Рад этишнинг асосланиши ва тижорат далолатномаси
25	Даъволар бўйича қарзлар акс эттирилган (ҳисоб-китоб ҳужжатларидан кўра амалда кўп етказиб берилган)	1010-1090	6960	Тижорат далолатномаси, юкхат, даъво хати
26	Материалларга айирбошлаш йўли билан қимматли қоғозлар олинган	9220 0610	1010 9220	Олди-сотди шартномаси, юкхат
27	Асосий ишлаб чиқаришга сарфланган материаллар ҳисобдан чиқарилган	2010	1010	Чеклаб олиш харитаси, материалларни бериш юкхати, талабнома
28	Материаллар чегирма билан харид қилинган:			Шартнома, ҳисобварақ-фактура
	- чегирмасиз материаллар суммасига	1010	6010
	- чегирма суммасига	1010	9390
29	Корпоратив карточка бўйича материаллар харид қилинган:			Товар счётлари илова қилинган терминаллар чипталари асл нусхаси
	- корпоратив карточка очилиши	5540	5110
	- материаллар харид қилиниши	1010-1090	5540
30	Ҳисобга олинмаган товар-моддий захиралар (ортиқчалар)нинг инвентарлаш натижасида аниқланган, аниқланган санада шунга ўхшаш товар-моддий захираларнинг бозор қиймати бўйича (кейинчалик ортиқчаларнинг вужудга келиши ва айбдор шахсларни аниқлаш шарти билан) баҳоланган суммаси акс эттирилган	1010-1090	9390	Инвентарлаш рўйхати, солиштирма далолатнома, раҳбар буйруғи
31	Қурилиш материаллари маъмурий ва умумхўжалик эҳтиёжлари учун берилган	9420, 9430	1050	Материалларни бериш юкхати, талабнома
32	Яроқсизликни тузатиш учун материаллар сарфхаражати акс эттирилган	2610	1010	Талабнома, юкхат
33	Хизмат қилувчи хўжаликлар учун материаллар сарф-харажати акс эттирилган	2710	1010	Талабнома, юкхат
34	Маҳсулот сотилиши учун идишлар сарф-харажати акс эттирилган	9410	1060	Талабнома, юкхат
35	Чет ташкилотларга берилган материаллар таннархи ҳисобдан чиқарилган	9220	1010-1090	Олди-сотди шартномаси, юкхат
36	Алоҳида балансга ажратилган бўлинмаларга эҳтиёт қисмлар берилган	4110	1040	Материалларни бериш юкхати, талабнома
37	Материаллар текинга бошқа шахсларга берилган	9220 9430	1010-1090 9220	Маъмурий орган қарори, буйруқ, юкхат
38	Табиий офат пайтида йўқотилган материаллар ҳисобдан чиқарилган	9720	1010	Материалларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси
39	Инвентарлаш пайтида ёқилғи камомади аниқланган	9220	1030	Инвентарлаш рўйхати, материалларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси
40	Тоғ-кон тайёрлов ишларини амалга ошириш учун қурилиш материаллари ҳисобдан чиқарилган	9440	1050	Талабнома ва материалларни бериш юкхати
41	Кирим қилингандан кейин яроқсизлик аниқланиши муносабати билан бутловчи буюмлар мол етказиб берувчига қайтарилган	4860	1020	Тижорат далолатномаси, ҳисобварақ-фактура
42	Товарлар бузилиши натижасида ҳисобдан чиқарилганлиги муносабати билан олинган материаллар кирим қилинган	1010	2910	Товарлар бузилганлиги далолатномаси, юкхат
43	Илова қилиниши лозим бўлган ҳужжатларсиз келиб тушган моддий захиралар шартли равишда ҳисобга олинган (фактураланмаган мол етказиб берилиши)	002		Юкхат, раҳбар буйруғи
44	Қисқа муддатли қарз шартномаси бўйича келиб тушган материаллар табиий кўринишда омборга қабул қилинган	1010	6820	Қарз шартномаси, ҳисобварақ-фактура, юкхат
45	Ходимларга қисқа муддатга фойдаланиш учун мўлжалланган формали кийим берилган	2010, 9420	1080	Раҳбар буйруғи, формали кийим бериш қайдномаси
46	Аҳолига маиший хизмат кўрсатиш корхонасида қатъий ҳисоботда бўлган бланкалар моддий жавобгар шахсга ҳисобот бериш шарти билан берилган пайтида амалдаги таннархи (бир вақтнинг ўзида балансдан ташқари 006 счётда акс эттирилган ҳолда) ҳисобдан чиқарилган	9430	1090	Бланкаларни бериш қайдномаси, юкхат
47	Табиий офатларнинг олдини олиш ёки улар оқибатларини бартараф этиш натижасида олинган материаллар ҳисобга олинган	1010	9710	Ҳисобдан чиқариш далолатномаси, юкхат
48	Материаллар қайта ишлаш учун берилган	1070	1010	Юкхат, бериш қайдномаси
49	Инвентарлаш пайтида товар-моддий захираларнинг камомади аниқланган:	5910	1010-1090	Инвентарлаш рўйхати, солиштирма қайднома, инвентарлаш далолатномаси
	а) моддий жавобгар шахс (ёки бошқа ходим) айбдор деб топилган тақдирда	4730	5910
	б) баҳолаш натижасида етишмаётган товар-моддий захираларнинг бозор қиймати (ундириш суммаси) етишмаётган товар-моддий захираларнинг амалдаги (баланс) қийматидан кўпроқ бўлган тақдирда, даромад суммасига	4730	9390
	в) баҳолаш натижасида етишмаётган товар-моддий захираларнинг бозор қиймати (ундириш суммаси) етишмаётган товар-моддий захираларнинг амалдаги (баланс) қийматидан камроқ бўлган тақдирда, зарар суммасига	9430	5910
50	Товар-моддий қийматликлар қайта баҳоланган:			Қайта баҳолашни ўтказиш тўғрисида буйруқ, қайта баҳолаш далолатномаси, юкхатлар, ҳисобварақ-фактуралар
	- қиймати камайтирилган суммага	9430	1000
	- қўшимча баҳоланган суммага	1000	9390
51	Агросаноат мажмуаси корхонаси томонидан қишлоқ хўжалиги маҳсулотининг камомади ва йўқотилиши қайд этилган	9430	1010-1090	Ҳисобдан чиқариш далолатномаси
52	Гаровга берувчи томонидан бошқа ташкилотдан олинган, ссудага асосан гаровга берилган хом ашё ва материаллар ссудани қоплаш имконияти йўқлиги муносабати билан сотилиши натижасида ҳисобдан чиқарилган	6820	1010-1090	Қарз шартномаси, юкхат
53	Консервация қилинган қувватларни ушлаб туриш учун сарф-харажат қилинган материаллар ҳисобдан чиқарилган	9220 9430	1010 9220	Раҳбар буйруғи, ҳисобдан чиқариш далолатномаси

Ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонларни ҳисобга

олувчи счётларнинг (1100) боғланиши
Корхонага тегишли ёш ҳайвонлар; боқувдаги, яйловдаги катта ёшдаги ҳайвонлар; паррандалар; ҳайвонлар; қуёнлар; асалари оилалари; яроқсиз деб топилиб (боқувга қўйилмасдан) сотиш учун асосий подадан ажратилган; сотиш учун аҳолидан қабул қилинган қорамолларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги счётларда амалга оширилади:

1110 "Ўстиришдаги ҳайвонлар";

1120 "Бўрдоқидаги ҳайвонлар".

Корхонага ҳайвонларнинг ўстириш учун ва бўрдоқига боқиш учун келиб тушиши ушбу счётларнинг дебети бўйича, ёш ҳайвонларнинг асосий подага ўтказилиши ҳамда ёш ҳайвонлар ва боқувдаги ҳайвонларнинг ҳисобдан чиқарилиши ва сотилиши - кредити бўйича акс эттирилади.

1110 "Ўстиришдаги ҳайвонлар", 1120 "Бўрдоқидаги ҳайвонлар" счётлари бўйича таҳлилий ҳисоб ўстиришдаги ва бўрдоқига боқувдаги ҳайвонларга харажатларни ҳисобга олиш учун белгиланган ҳайвонларни сақлаш жойлари, турлари, ёш гуруҳлари ва ҳоказолар бўйича юритилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Ёш ҳайвонлар гуруҳдан гуруҳга ўтказилганлиги акс эттирилган	1110	1110	Ҳайвонлар гуруҳдан гуруҳга ўтказилганлиги далолатномаси
2	Бошқа шахслардан ва аҳолидан харид қилинган ҳайвонлар кирим қилинган (1510 счётдан фойдаланилганда)	1510	6990	Ҳисобварақ-фактура, ҳайвонларни кирим қилиш далолатномаси, олди-сотди шартномаси
3	Бошқа шахслардан ва аҳолидан харид қилинган ҳайвонлар кирим қилинган (1510 счётдан фойдаланилмаганда)	1110	6990	Ҳисобварақ-фактура, ҳайвонларни кирим қилиш далолатномаси, олди-сотди шартномаси
4	Ҳайвонларнинг ортган вазни ва ўсиши кирим қилинган	1110	2010	Ҳайвонларни тортиш қайдномаси, далолатнома
5	Етказиб бериш шартномаси бўйича мол етказиб берувчилардан ҳайвонлар келиб тушган	1110, 1120	6010	Ҳисобварақ-фактура, юкхат
6	Илгари акс эттирилган, бироқ ундирилиши лозим бўлмаган даъво суммаси ҳисобдан чиқарилган	1110	4860	Тижорат далолатномаси, рад этиш тўғрисида билдирги
7	Корхона мол-мулки таркибида харид қилинган ёш ҳайвонлар ҳисобда акс эттирилган	1110	8310-8330	Олди-сотди шартномаси, кирим қилиш далолатномаси
8	Корхонага подани ҳайдаб келувчи ишчиларга меҳнат ҳақи ҳисобланган	1110	6710	Иш вақтини ҳисобга олувчи табель, ҳисоб-китоб-тўлов қайдномаси
9	Ҳайвонларни етказиб бериш бўйича ҳисобдор шахслар томонидан амалга оширилган харажатлар акс эттирилган:			Бўнак ҳисоботи, илова қилинадиган асословчи ҳужжатлар
	- уларга бўнак берилган бўлса	1110	4230
	- уларга бўнак берилмаган бўлса	1110	6970
10	Таъсисчиларнинг улуши сифатида олинган ёш ҳайвонлар кирим қилинган	1110	4610	Ҳайвонларни қабул қилиштопшириш далолатномаси, юкхат
11	Йирик шохли қорамоллар насллари кирим қилинган	1110	2010	Наслларни кирим қилиш далолатномаси
12	Ишчи отлар насллари кирим қилинган	1110	2310	Наслларни кирим қилиш далолатномаси
13	Бошқа шахслардан текинга келиб тушган ёш ҳайвонлар кирим қилинган	1110	8530	Текинга бериш шартномаси, наслларни кирим қилиш далолатномаси
14	Мулк ҳуқуқи корхонага тегишли бўлмаган ҳайвонлар кирим қилинган	006		Шартнома, юкхат
15	Инвентарлаш натижасида аниқланган ўстиришдаги ва боқувдаги ортиқча ҳайвонлар қиймати кирим қилинган	0110, 0120	9390	Инвентарлаш рўйхати, инвентарлаш далолатномаси
16	Ёш ҳайвонларнинг асосий подага ўтказилиши акс эттирилган (1510 счётдан фойдаланилганда)	0840	1110	Ҳайвонларни асосий подага ўтказиш далолатномаси
17	Ёш ҳайвонларнинг четга сотилиши акс эттирилган:			Шартнома, ҳисобварақ-фактура, бериш юкхати
	- сотиш баҳосига	4890	9220
	- таннархига	9220	1110
18	Ёш ҳайвонларни бериш йўли билан қисқа муддатли молиялаштириш акс эттирилган:			Молиялаштириш шартномаси, юкхат
	- ўтказиб бериш баҳосига	5810-5890	9220
	- таннархига	9220	1110
19	Ёш ҳайвонларнинг шуъба корхоналарига берилиши акс эттирилган:			Шартнома, ҳайвонларнинг чиқиб кетиш далолатномаси, юкхат, ҳисобварақ-фактура
	- ўтказиб бериш баҳосига	4120	9220
	- таннархига	9220	1110
20	Ёш ҳайвонларнинг алоҳида балансга ажратилган бошқа бўлинмаларга берилиши акс эттирилган:			Шартнома, ҳайвонларнинг чиқиб кетиш далолатномаси, юкхат, ҳисобварақ-фактура
	- ўтказиб бериш баҳосига	4110	9220
	- таннархига	9220	1110
21	Инвентарлаш натижасида аниқланган ёш ҳайвонлар камомади акс эттирилган:			Инвентарлаш рўйхати, инвентарлаш далолатномаси
	- амалдаги таннархига	5910	1110
	а) моддий жавобгар шахс (ёки бошқа ходим) айбдор деб топилиб, бунда баҳолаш натижасида етишмаётган товар-моддий захираларнинг бозор қиймати (ундириш қиймати) етишмаётган ҳайвонларнинг амалдаги (баланс) қийматидан юқори бўлган тақдирда:
	- камомад суммасига	4730	5910
	- даромад суммасига	4730	9320
	б) моддий жавобгар шахс (ёки бошқа ходим) айбдор деб топилиб, бунда баҳолаш натижасида етишмаётган товармоддий захираларнинг бозор қиймати (ундириш қиймати) етишмаётган ҳайвонларнинг амалдаги (баланс) қийматидан паст бўлган тақдирда:
	- камомад суммасига	4730	5910
	- зарар суммасига	9430	5910
	в) камомаднинг аниқ айбдорлари аниқланмаган ёки моддий жавобгар шахслардан ундириш имконияти бўлмаган тақдирда:
	- моддий захиралар камомадидан кўрилган зарар суммасига	9430	5910
22	Эпизоотия натижасида нобуд бўлган ёш ҳайвонлар ҳисобдан чиқарилган	9720	1110	Ҳайвонларнинг чиқиб кетиш далолатномаси, мол доктори хулосаси
23	Айирбошлаш натижасида чиқиб кетган ёш ҳайвонлар ҳисобдан чиқарилган	9220	1110	Ҳайвонларнинг чиқиб кетиш далолатномаси, олди-сотди шартномаси
24	Яроқсиз деб топилиб асосий подадан чиқарилган ва бўрдоқига боқиш учун ўтказилган ҳайвонлар баланс қиймати бўйича ҳисобга олинган	1120	0170	Яроқсиз деб топиш далолатномаси, юкхат
25	Юқумли касаллик оммавий тарқалиши ёки табиий офатлар натижасида нобуд бўлган ёки сўйилган ҳайвонлар қиймати ҳисобдан чиқарилган	9720	1110, 1120	Юқумли касаллик оммавий тарқалиши ёки табиий офатлар натижасида ҳисобдан чиқариш далолатномаси
26	Ходимлар айби билан ҳайвонларнинг нобуд бўлиши қайд этилган	9220, 4730	1110, 1120 9220	Ҳайвонларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси, ходимлардан кўрилган зарарни ундириш тўғрисида раҳбар буйруғи
27	Боқувда бўлган ва ссуда учун гаровга қўйилган ҳайвонлар ҳисобдан чиқарилган, агар ссудани қоплаш имконияти бўлмаган тақдирда	6820, 6950	1120	Ҳайвонларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси, юкхат
28	Ҳайвонлар узоқ муддатли ва қисқа муддатли қимматли қоғозлар харид қилиш йўли билан берилган:			Ҳайвонларни қабул қилиштопшириш далолатномаси, юкхат, ҳисобварақ-фактура
	- ҳақиқий қийматига	9220	1110
	- бериш баҳосига	0610, 5810	1120
	- бериш баҳоси ҳақиқий қийматидан юқори бўлган бўлса	9220	9320
	- бериш баҳоси ҳақиқий қийматидан паст бўлган бўлса	9430	9220
29	Ҳайвонларни четга, жумладан, айирбошлаш ва ҳадя қилиш шартномаси бўйича сотиш акс эттирилган	9220	1110, 1120	Сотиш, айирбошлаш, текинга бериш шартномалари, ҳисобварақ-фактура, юкхат
30	Қишлоқ хўжалиги ёрдамчи хўжаликларида сўйилган ҳайвонлар ва унга тегишли харажатлар ҳисобдан чиқарилган	2810	1110, 1120	Ҳайвонларни сўйиш далолатномаси, юкхат
31	Бош корхонадан ўстириш ва бўрдоқига боқиш учун келиб тушган ҳайвонлар алоҳида балансга ажратиб чиқарилган бўлинма томонидан кирим қилинган	1120	6110	Ҳайвонларни қабул қилиштопшириш далолатномаси, юкхат, ҳисобварақ-фактура
32	Мақсадли молиялаштириш доирасида олинган ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонлар кирим қилинган	1110, 1120	8810-8890	Мақсадли молиялаштириш шартномаси, юкхат
33	Йил охирида асосий ишлаб чиқаришнинг харажат моддалари бўйича ҳайвонлар кўпайишининг ҳақиқий таннархи ортган	1110	2010	Ҳайвонлар вазнини тортиш далолатномаси
34	Йил охирида асосий ишлаб чиқаришнинг харажат моддалари бўйича ҳайвонлар кўпайишининг ҳақиқий таннархи камайган	9430	1110	Ҳайвонлар вазнини тортиш далолатномаси
35	Харид қилиниши банкнинг кредит шартномаси ёки бошқа корхона билан қарз шартномасига мувофиқ тўланган ҳайвонлар ҳисобга олинган	1110, 1120	6810, 7810, 6820, 7820	Қарз шартномаси, юкхат
36	Мулк ҳуқуқи корхонага тегишли бўлмаган ҳайвонлар қайтарилган		006	Юкхат

Материалларни тайёрлаш ва харид қилишни

ҳисобга олувчи счётларнинг (1500) боғланиши
1510 "Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш" счёти айланма маблағларга тааллуқли товар-моддий қийматликларни тайёрлаш ва харид қилиш тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун мўлжалланган. Шуни таъкидлаш жоизки, ушбу счётни қўллаш тавсия тусига эга бўлиб, товар-моддий қийматликларни харид қилиш бўйича транспорт-тайёрлов харажатлари уларнинг қийматида аҳамиятли даражада бўлган корхоналарда мақсадга мувофиқдир. Мазкур счётдан фойдаланадиган корхона ўзининг ҳисоб сиёсатида уни қўллаш мақсадга мувофиқ эканлигини таъкидлаши жоиз.

1510 "Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш" счётининг дебетида моддий қийматликларнинг ҳисоб баҳоси акс эттирилади. Бунда у ёки бу қийматликлар қаердан келиб тушганлиги ҳамда корхонада материалларни тайёрлаш ва олиб келиш харажатларининг хусусиятига кўра 6010 "Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счётлар" ва ҳоказо бошқа счётлар билан боғланган ҳолда ёзувлар амалга оширилади.

1510 "Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш" счётининг кредитида харид қилинган қийматликларни харид қилиш (тайёрлаш)нинг ҳақиқий таннархи бўйича ҳисобланган қиймати, моддий қийматликларни ҳисобга олувчи счётлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ва ҳисоб баҳоси бўйича қиймати орасидаги фарқ суммаси 1510 "Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш" счётидан 1610 "Материаллар қийматидаги фарқлар" счётига ҳисобдан чиқарилади.

Ой охирида 1510 "Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш" счётидаги қолдиқ тайёрланган ва харид қилинган, шунингдек йўлдаги ёки мол етказиб берувчиларнинг омборларидан (ушбу қийматликлар омборга кирим қилинмасидан) олиб келинмаган материалларнинг мавжудлигини кўрсатади.

Ушбу счётдан фойдаланмайдиган корхоналар товар-моддий қийматликлар келиб тушишини бевосита товар-моддий қийматликларни ҳисобга олиш счётларида акс эттирадилар.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Ҳақиқий қиймат ҳисоб баҳосидан паст бўлган тақдирда, ҳақиқий таннарх билан ҳисоб баҳоси ўртасидаги фарқ ҳисобдан чиқарилган	1510	1610	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
2	Ҳақиқий қиймат ҳисоб баҳосидан юқори бўлган тақдирда, ҳақиқий таннарх билан ҳисоб баҳоси ўртасидаги фарқ ҳисобдан чиқарилган	1610	1510	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
3	Корхонанинг ўзида ишлаб чиқарилган товар-моддий захиралар, маҳсулотни ишлаб чиқариш жараёнида материалларнинг ҳосил бўлган чиқиндилари кирим қилинган, материаллар ишлаб чиқаришдан қайтарилган	1510	2010	Юкхатлар, кирим ордерлари
4	Товар-моддий қийматликларни ишлаб чиқариш ва етказиб бериш жараёнида ёрдамчи ва бошқа ишлаб чиқаришлар хизматлари ҳисобдан чиқарилган	1510	2310	Ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг ҳисоботи
5	Илгари умумишлаб чиқариш харажатларига ёки хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг харажатларига ёки давр харажатларига ҳисобдан чиқарилган қайтарилган материаллар кирим қилинган	1510	2510, 2710, 9420, 9430	Қабул қилиштопшириш юкхатлари, кирим ордери
6	Келгуси давр харажатларига тааллуқли ишларни амалга оширишда ҳосил бўлган чиқиндилар ёки йўлдош материаллар кирим қилинган	1510	3190	Қабул қилиштопшириш юкхатлари, кирим ордери
7	Яроқсиз деб топилган тайёр маҳсулотдан ҳосил бўлган материаллар кирим қилинган	1510	2610	Қабул қилиштопшириш юкхатлари, кирим ордери
8	Тайёр маҳсулот товармоддий захира сифатида омборга кирим қилинган	1510	2810	Қабул қилиштопшириш юкхатлари, кирим ордери
9	Илгари харид қилинган товарлар материаллар таркибига ўтказилган; бузилиш натижасида ҳисобдан чиқарилган товарлардан материаллар кирим қилинган	1510	2910	Қабул қилиштопшириш юкхатлари, кирим ордери
10	Илгари харид қилинган материаллар товарлар таркибига ўтказилган; бузилиш натижасида ҳисобдан чиқарилган материаллардан товарлар кирим қилинган	2910	1510	Қабул қилиштопшириш юкхатлари, кирим ордери
11	Ҳисобдор шахслар томонидан харид қилинган материаллар кирим қилинган, улар бўнак олмаган тақдирда	1510	4230	Материалларни кирим қилиш тўғрисида юкхат
12	Дебиторлик қарзларини тўлаш учун шуъба корхоналардан бутлаш буюмлари келиб тушган	1510	4110	Ҳисобварақ-фактуралар, юкхатлар
13	Ундириб бўлмайдиган илгари тақдим этилган даъволар бўйича материаллар қиймати оширилган	1510	4860	Мол етказиб берувчиларнинг ҳисобварақ-фактуралари, юкхатлар, тақдим этилган даъволар, бухгалтериянинг маълумотномаси
14	Бошқа бўлинмалардан материаллар келиб тушган	1010-1090	6110, 7110	Ички ҳаракат бўйича юкхатлар
15	Ушбу мақсадлар учун бўнак берилмаган ҳисобдор шахслардан материаллар келиб тушган	1510	6970	Материалларни кирим қилиш юкхати
16	Таъсисчиларнинг устав капиталига улушлари бўйича қарзларини қоплаш учун улардан келиб тушган материаллар кирим қилинган	1510	4610	Таъсисчиларнинг келишув баённомаси, материалларни қабул қилиштопшириш далолатномаси, кирим ордери
17	Харид қилинган материаллар учун мол етказиб берувчиларнинг ҳисобварақ-фактуралари акцептланган	1510	6010	Ҳисобварақ-фактура, юкхат
18	Қисқа муддатли қарз шартномаси бўйича табиий кўринишда келиб тушган материаллар омборга қабул қилинган	1510	6820	Қарз шартномаси, ҳисобварақ-фактура, юкхат
19	Материалларни ташиб берганлиги учун транспорт ташкилотидан счётлар олинган	1510	6990	Шартнома, товар-транспорт юкхати, ҳисобварақ-фактура, кирим ордери, материалларни кирим қилиш юкхати
20	Харид қилинган материаллар бўйича божхона божи суммаси акс эттирилган	1510	6990	Шартнома, божхона юк декларацияси, ҳисобварақ-фактура
21	Божхона юк декларациясини расмийлаштириш учун йиғим суммаси акс эттирилган	1510	6990	Шартнома, божхона юк декларацияси, ҳисобварақ-фактура
22	Харид қилинган материаллар бўйича савдо ва таъминот муассасаларига тўланадиган комиссия ҳақи акс эттирилган	1510	6990	Шартнома, ҳисобварақ-фактура
23	Товар-моддий захираларни харид қилиш билан боғлиқ сертификатлаш ва синов харажатлари акс эттирилган	1510	6990	Шартнома, бажарилган ишлар далолатномаси, ҳисобварақ-фактура
24	Товар-моддий захираларни фойдаланиш учун яроқли ҳолга келтириш бўйича харажатлар акс эттирилган	1510	6990, 2310	Шартнома, бажарилган ишлар далолатномаси, ҳисобварақ-фактура
25	Оддий ширкат (қўшма фаолият) шартномаси бўйича умумий фаолият кўрсатаётган иштирокчи томонидан шартнома бўйича улуш сифатида берилган материаллар кирим қилинган	1510	8330	Кирим ордери, юкхатлар
26	Оддий ширкат (қўшма фаолият) шартномаси бўйича умумий фаолият кўрсатаётган иштирокчи томонидан шартнома бекор қилингандан кейин қайтарилган материаллар кирим қилинган	1510	0610	Кирим ордери, юкхатлар
27	Умумий фаолият кўрсатаётган иштирокчидан олинган материалларнинг қиймати қайтарилган материаллар қиймати билан оддий ширкат (умумий фаолият) шартномаси бўйича иштирокчи улуши бошланғич қиймати ўртасидаги фарқига оширилган	1510	6230	Кирим ордери, юкхатлар
28	Бошқа шахслардан текинга материаллар олинган	1510	8530	Юкхат, молиявий ёрдам кўрсатиш шартномаси
29	Мақсадли молиялаштириш доирасида олинган материаллар кирим қилинган	1510	8810-8890	Юкхат, молиявий ёрдам кўрсатиш шартномаси
30	Асосий воситалар ҳисобдан чиқарилиши натижасида олинган материаллар кирим қилинган	1510	9210	Асосий воситаларни бўлакларга ажратиш ва демонтаж қилишдан ҳосил бўлган материалларни кирим қилиш далолатномаси
31	Материаллар камомади суммаси бўйича мол етказиб берувчиларга даъволар тақдим қилинган	4860	1510	Тижорат далолатномаси ва счёт
32	Ўрнатиладиган жиҳоз кирим қилинган	0710	1510	Кирим ордери, юкхат
33	Омборга келиб тушган моддий қийматликлар кирим қилинган	1010-1070 1090	1510	Кирим ордери, юкхат
34	Ўстириш ва бўрдоқига боқиш учун келиб тушган ҳайвонлар кирим қилинган	1110	1510	Кирим ордери, юкхат
35	Инвентарь ва хўжалик жиҳозлари кирим қилинган	1080	1510	Кирим ордери, юкхат
36	Материаллар ҳақиқий харажатлар суммаси бўйича кирим қилинган	1010-1090	1510	Бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
37	Қийматликларни омборга кирим қилиш пайтида табиий йўқотиш меъёрлари чегарасидаги камомад зарарларга ҳисобдан чиқарилган	9430	1510	Табиий йўқотиш чегарасида ҳисобдан чиқариш далолатномаси
38	Товарлар ҳақиқий таннархи бўйича кирим қилинган	2910	1510	Кирим ордери, юкхат