Материал: 3000 та бухгалтерия тказмаси исобваралар режаси бйича боланишлар Муаддима

Асосий воситалар эскиришини ҳисобга

олувчи счётларнинг (0200) боғланиши
Корхонага эгалик қилиш ҳуқуқида тегишли бўлган ва молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар эскириши тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш қуйидаги счётлар орқали амалга оширилади:

0211 "Ерни ободонлаштиришнинг эскириши";

0212 "Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ободонлаштиришнинг эскириши";

0220 "Бино, иншоот ва узатувчи мосламаларнинг эскириши";

0230 "Машина ва асбоб-ускуналарнинг эскириши";

0240 "Мебель ва офис жиҳозларининг эскириши";

0250 "Компьютер жиҳозлари ва ҳисоблаш техникасининг эскириши";

0260 "Транспорт воситаларининг эскириши";

0270 "Ишчи ҳайвонларнинг эскириши";

0280 "Кўп йиллик ўсимликларнинг эскириши";

0290 "Бошқа асосий воситаларнинг эскириши";

0299 "Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг эскириши".

Таҳлилий ҳисоб тузилиши Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ва хориждаги асосий воситаларнинг эскириши мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисида маълумотларни олиш имкониятини таъминлаши лозим.

Мазкур гуруҳ счётлари кредити бўйича, харажатларни ҳисобга олувчи счётлар билан боғланган ҳолда, асосий воситалар бўйича ҳисобланган эскириш акс эттирилади.

Корхонага эгалик қилиш ҳуқуқида тегишли бўлган асосий воситалар объектларини тугатиш, сотиш, текинга бериш, устав капиталига улуш сифатида бериш, молиявий ижара шартномаси бўйича бериш, камомад ёки нобуд бўлиш натижасида ҳисобдан чиқаришда улар бўйича жамланган эскириш суммаси асосий воситалар эскиришини ҳисобга олувчи тегишли счётларнинг (0200) дебетидан 9210 "Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши" счётининг кредитига ҳисобдан чиқарилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Қурилиш-монтаж ишларини бажаришда қўлланиладиган объектлар бўйича ҳар ойдаги эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	0810	0211-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
2	Асосий ишлаб чиқаришда қўлланиладиган ўзининг асосий воситалари бўйича ҳар ойда эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	2010	0211-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
3	Ишчи ҳайвонлар бўйича ҳар ойда амортизацияни ҳисоблаш акс эттирилган	2010	0270	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
4	Ёрдамчи ишлаб чиқаришларда қўлланиладиган ўзига тегишли асосий воситалар бўйича ҳар ойда эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	2310	0211-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
5	Ўзига тегишли умумишлаб чиқаришда қўлланиладиган асосий воситалар бўйича ҳар ойда эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	2510	0211-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
6	Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда қўлланиладиган ўзига тегишли асосий воситалар бўйича ҳар ойда эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган:			Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
	а) биринчи вариант	2710	0211-0299
	б) иккинчи вариант	9430	0211-0299
7	Маҳсулот ёки товарларни сотиш мақсадида қўлланиладиган асосий воситалар бўйича ҳар ойда эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	9410	0211-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
8	Ўзига тегишли маъмурий асосий воситалар бўйича ҳар ойда эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	9420	0211-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
9	Буюмларнинг янги турларини ишлаб чиқаришга мўлжалланган ишга тушириш ишларида; туркум ёки оммавий ишлаб чиқаришга мўлжалланмаган янги технологик жараёнларни ўзлаштиришда хизмат кўрсатиш вақтида; кон саноати соҳаларида тайёрлов ишларида ишлатиладиган ўзига тегишли асосий воситалар бўйича ҳар ойда эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	9440	0211-0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
10	Мақсадли молиялаштириш кўринишида олинган асосий воситалар бўйича амортизацияни ҳисоблаш акс эттирилган:			Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
	а) биринчи вариант	8810-8890	0210-0299
	б) иккинчи вариант	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар	0210-0299
	в) ҳисобот даврининг охирида харажатларни ҳисобдан чиқариш	8810-8890	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар
11	Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар эскиришини ҳисоблаш акс эттирилган	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар	0299	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
12	Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар ободонлаштирилиши бўйича эскиришни ҳисоблаш акс эттирилган	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар	0212	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
13	Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни қайта баҳолаш натижасида эскириш суммасининг қўшимча баҳоланиши акс эттирилган:			Молиявий ижара шартномаси, қайта баҳолашни ўтказиш тўғрисида раҳбарнинг буйруғи
	- молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ободонлаштириш қисмида	8510	0212
	- молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар қисмида	8510	0299
14	Фойдаланиш муддати камайтирилганлиги муносабати билан кўп йиллик ўсимликларнинг эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	2010	0280	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
15	Оператив ижарага берилган асосий воситаларнинг эскириш (амортизация) суммасини ҳисоблаш акс эттирилган	9430	0220-0290	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
16	Ҳисобот даврида аниқланган олдинги йиллардаги хатоларни тўғрилаш натижасида асосий воситаларнинг эскириш суммасини қўшимча ҳисоблаш акс эттирилган	8710	0210-0290	Қўшимча ҳисоблаш ҳисоб-китоби, раҳбар буйруғи
17	Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар молиявий ижара шартномасига ёки тарафларнинг қўшимча келишувига мувофиқ ижарага берувчининг ўзига қарашли асосий воситалар таркибига ўтказилганда, улар бўйича ҳисобланган эскириш суммаси акс эттирилган	0299	0211-0290	Молиявий ижара шартномаси, сотиб олиш тўғрисидаги келишув, амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
18	Молиявий ижара шартномасининг муддати тугагандан кейин ижарага берувчига қайтариладиган асосий воситалар ҳақиқатда эскиришининг ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилган	0299	0310	Молиявий ижара шартномаси, қайтариш тўғрисидаги келишув
19	Эскириш суммасининг қуйидагилар оқибатида индексацияланиши акс эттирилган:			Раҳбар буйруғи, эскиришнинг қайта ҳисоб-китоб қилиниши
	а) қўшимча баҳоланганда	8510	0211-0290
	б) қиймати арзонлаштирилганда	0211-0290	8510
20	Сотилиши, текинга берилиши, устав капиталига улуш сифатида берилиши ва бошқа сабабларга кўра чиқиб кетган асосий воситаларнинг жамланган эскириши суммаси ҳисобдан чиқарилган	0210-0290	9210	Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши тўғрисида далолатнома, раҳбар буйруғи
21	Молиявий ижарага олинган асосий воситалар лизинг олувчининг мулкига ўтказилишида:			Молиявий ижара шартномаси, асосий воситаларни қабул қилиштопшириш далолатномаси, амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
	- молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситанинг жамланган эскириш суммаси акс эттирилган	0299	0210-0290
	- молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ободонлаштириш бўйича жамланган эскириш суммаси акс эттирилган	0212	0210-0290
22	Табиий офатлар, ёнғинлар ва ҳалокатлар натижасида чиқиб кетган асосий воситалар бўйича эскириш суммаси ҳисобдан чиқарилган	0210-0290	9210	Табиий офатлар сабабли йўқотишлар тўғрисида далолатнома, асосий воситаларни тугатиш далолатномаси
23	Ижарага берувчидан сотиб олинган асосий воситалар эскириши суммаси ижарачи томонидан ўз асосий воситалари умумий эскириши суммасига киритилган (унга ушбу объектларга эгалик ҳуқуқи ўтиши пайтида)	0299	0210-0290	Молиявий ижара шартномаси, асосий воситаларни қабул қилиштопшириш далолатномаси, амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
24	Корхона ичида кўчириладиган асосий воситаларнинг объектлари бўйича эскириш суммаларининг бир бўлинмадан иккинчи бўлинмага ўтказилиши амалга оширилган	0210-0290	0210-0290	Юкхат
25	Олдинги йилда асосий воситалар бўйича ортиқча ҳисобланган эскириш суммаси тақсимланмаган фойдага ўтказилган	0210-0290	8710	Маълумотномаҳисоб-китоб
26	Олдинги йиллардаги хатоларни тузатиш натижасида ҳисобот йилида асосий воситалар бўйича эскириш суммаси оширилган	8710	0210-0290	Маълумотномаҳисоб-китоб
27	Ижарага берувчи томонидан унга қайтарилиши шарти билан ижарага берилган асосий воситалар бўйича эскириш ҳисобланган	9430	0210-0290	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
28	Саноатнинг мавсумий тармоқлари корхоналарида ташкил этилган резерв ҳисобидан асосий воситалар бўйича амортизация ҳисобланган	8910	0210-0290	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
29	Асосий воситалар объекти сифатида фойдаланиш учун ишга туширилганда вақтинчалик титул иншоотлари бўйича тўлиқ эскириш ҳисобланган	0810	0220	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
30	Фойдали ишлатиш муддати уч йилдан ортиқ бўлган асосий воситалар бўйича кичик корхона томонидан ишлатишнинг биринчи йилида баланс қийматининг 50% миқдорида қўшимча эскириш ҳисобдан чиқарилган	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар	0210-0290	Амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси

Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий

воситаларни ҳисобга олувчи счётларнинг (0300) боғланиши
Корхона томонидан молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисида маълумотни умумлаштириш 0310 "Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар" счётида амалга оширилади. Ушбу счётдан ижарага олувчи корхоналар фойдаланадилар.

Корхонага молиявий ижара шартларига мувофиқ келиб тушган асосий воситалар 0310 "Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар" счётининг дебети ва 6950 "Узоқ муддатли мажбуриятлар - жорий қисми" ва 7910 "Тўланадиган молиявий ижара" счётларининг кредити бўйича кирим қилинади.

Молиявий ижара шартномасининг шартларига мувофиқ (ёки ижарага берувчи ва ижарачининг қўшимча келишуви асосида) ижарага олинган асосий воситалар объекти ижарачининг мулкига ўтганда, ҳисобда асосий воситаларни ҳисобга олувчи (0100) счётларнинг дебети ва 0310 "Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар" счётининг кредитида асосий воситалар турлари бўйича ёзувлар амалга оширилади. Бир вақтнинг ўзида ушбу объект бўйича 0299 "Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг эскириши" счётида қайд этиб борилган эскириш суммаси тегишли асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобга олувчи (0200) счётларга ўтказилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Молиявий ижара шартномаси бўйича асосий воситалар келиб тушган:			Молиявий ижара шартномаси, асосий воситаларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
	- узоқ муддатли мажбуриятларнинг жорий қисмига	0310	6950
	- ижара бўйича узоқ муддатли мажбуриятларга	0310	7910
2	Молиявий ижара бўйича узоқ муддатли мажбуриятларнинг ҳар йили жорий қисмига ўтказилиши акс эттирилган	7910	6950	Молиявий ижара шартномаси, лизинг тўловининг ҳисоб-китоби
3	Молиявий ижара объектларидан мақсадга кўра фойдаланиш учун яроқли ҳолга келтириш билан боғлиқ харажатлар мавжуд бўлган тақдирда, молиявий ижара объектларини бошланғич қиймати бўйича фойдаланишга туширилиши (асосий воситалар таркибига ўтказилиши) акс эттирилган	0310	0860	Молиявий ижара шартномаси, асосий воситаларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
4	Молиявий ижара шартномаси бўйича устав капиталига улуш ҳисобидан келиб тушган асосий воситалар қўшимча баҳоланган	0310	8310-8330	Таъсис шартномаси, молиявий ижара шартномаси, қийматини ошириш тўғрисида келишув
5	Қайта баҳолаш (қўшимча баҳолаш) натижасида молиявий ижара шартномаси бўйича келиб тушган асосий воситалар қўшимча баҳоланган	0310	8510	Молиявий ижара шартномаси, раҳбарнинг қайта баҳолашни ўтказиш тўғрисидаги буйруғи
6	Қайта баҳолаш (қийматнинг арзонлаштирилиши) натижасида молиявий ижара шартномаси бўйича келиб тушган асосий воситалар қиймати камайтирилган:			Молиявий ижара шартномаси, раҳбарнинг қайта баҳолашни ўтказиш тўғрисидаги буйруғи
	- олдинги қайта баҳолаш (қўшимча баҳолаш) чегарасидаги суммага	8510	0310
	- олдинги қайта баҳолаш (қўшимча баҳолаш) чегарасидан юқори бўлган суммага	9430	0310
7	Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар объектларининг хусусий асосий воситалар таркибига ўтказилиши акс эттирилган	0110-0190	0310	Молиявий ижара шартномаси, сотиб олиш тўғрисида келишув
	Бир вақтнинг ўзида жамғарилган эскириш ўтказилиши акс эттирилган	0299	0211-0290
8	Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг лизингга берувчига қайтарилиши акс эттирилган:			Молиявий ижара шартномаси, қайтариш тўғрисида келишув, асосий воситаларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
	а) бошланғич (тиклаш) қийматига	9210	0310
	б) жамғарилган эскириш суммасига	0299-0212	9210
	в) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар ободонлаштирилганлиги учун лизингга берувчи томонидан қопланадиган суммага	4890	9210
	г) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар объектини қайта баҳолаш натижаси (сальдо)нинг суммасига	8510	9210
	д) лизинг тўловлари жадвали (тартиби) бўйича асосий қарзнинг тўланмаган қолдиғи суммасига:
	- жорий қисми	6950	9210
	- узоқ муддатли қисми (молиявий ижара шартномаси муддати тугамагунга қадар қайтарилганда)	7910	9210
	е) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни қайтариш (демонтаж, ташиш харажатлари ва ҳ.к.) бўйича харажатлар суммасига, улар молиявий ижара шартномасига мувофиқ лизингга олувчи томонидан амалга оширилган тақдирда	9210	6710, 6520, 6990 ва б.
	ж) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар қайтарилишидан олинган фойда	9210	9310
	з) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар қайтарилишидан кўрилган зарар	9430	9210
	и) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ободонлаштириш бўйича харажатларни қоплаш ҳисобига лизингга берувчидан келиб тушган пул маблағлари	Пул маблағ- ларини ҳисобга олувчи счётлар	4890

Номоддий активларни ҳисобга олувчи

счётларнинг (0400) боғланиши
Номоддий активлар бухгалтерия ҳисобининг тартиби ва улар бўйича амортизацияни ҳисоблаш услубияти қуйидаги меъёрий ҳужжатлар билан тартибга солинади:

- Молия вазирининг 2005 йил 25 мартдаги 35-сон буйруғи билан тасдиқланган ва ЎзР АВ томонидан 2005 йил 27 июнда 1485-сон билан рўйхатдан ўтказилган Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (7-сон БҲМС) "Номоддий активлар";

- Молия вазирининг 2005 йил 14 декабрдаги 105-сон буйруғи билан тасдиқланган ва ЎзР АВ томонидан 2006 йил 14 январда 1539-сон билан рўйхатдан ўтказилган Номоддий активларни балансдан ҳисобдан чиқариш тартиби тўғрисида низом;

- 2004 йил 10 мартдаги МВнинг 37-сон, ДСҚнинг 2004-26-сон, МАИМҚВнинг 20/1-сон қарори билан тасдиқланган Инвентаризация жараёнида аниқланган мол-мулк камомади ва ортиқчасининг бухгалтерия ҳисоби ва солиққа тортиш тартиби тўғрисида низом ва б.

Мулкчилик ҳуқуқида корхонага тегишли номоддий активларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги счётларда амалга оширилади:

0410 "Патентлар, лицензиялар ва ноу-хау";

0420 "Савдо маркалари, товар белгилари ва саноат намуналари";

0430 "Дастурий таъминот";

0440 "Ер ва табиат ресурсларидан фойдаланиш ҳуқуқлари";

0450 "Ташкилий харажатлар";

0460 "Франчайз";

0470 "Муаллифлик ҳуқуқлари";

0480 "Гудвилл";

0490 "Бошқа номоддий активлар".

Таъсисчиларнинг корхона устав капиталига берган улушлари ҳисобига номоддий активлар кирим қилиниши мазкур гуруҳ счётлари дебети бўйича ва 4610 "Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи" счёти кредити бўйича; бошқа корхоналар ва шахслардан харид қилинган номоддий активлар - 0830 "Номоддий активларни харид қилиш" счёти билан боғланган ҳолда; бошқа корхоналар ва шахслардан бепул олинган номоддий активлар кирим қилиниши - 8530 "Текинга олинган мулк" счёти билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Номоддий активлар чиқиб кетганда (сотилганда, текинга берилганда ва ҳ.к.) уларнинг бошланғич қиймати тегишли номоддий активларни ҳисобга олувчи счётлар (0400) кредитидан 9220 "Бошқа активларнинг чиқиб кетиши" счётининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Номоддий активлар объектларининг ички ҳаракати қайд этилган	0410-0490	0410-0490	Номоддий активларнинг ички ҳаракати юзасидан юкхатлари
2	Бошланғич қиймати (амалдаги таннархи) бўйича харид қилинган номоддий активлар балансга қабул қилинган	0410-0490	0830	Олди-сотди шартномаси, номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
3	Корхонанинг ўзида барпо этилган номоддий активлар амалдаги таннарх бўйича балансга қабул қилинган	0410-0490	0830	Илмий-тадқиқот ишланмалари дастурлари, лойиҳа-смета ҳужжатлари, номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
4	Устав капиталига бадал сифатида олинган ёки акциялар обунасини тўлаш ҳисобига номоддий активлар балансга қабул қилинган	0410-0490	4610	Таъсис шартномаси, номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
5	Унитар корхона томонидан унга давлат ҳокимияти органи томонидан бириктирилган молмулк таркибидаги номоддий активлар олинган	0410-0490	8330	Устав, таъсис шартномаси, номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
6	Текинга олинган номоддий активлар эксперт баҳоланиши бўйича балансга қабул қилинган	0410-0490	8530	Текинга бериш (ҳадя) шартномаси, номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
7	Грант ёки бошқа мақсадли тушумлар бўйича олинган номоддий активлар балансга қабул қилинган	0410-0490	8810-8890	Грант бўйича ёки мақсадли фойдаланиш учун бериш шартномаси, номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
8	Ажратилган бўлинмалар ёки шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинган номоддий активлар балансга қабул қилинган	0410-0490	6110-6120	Олди-сотди шартномаси, номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
9	Инвентарлаш натижасида ҳисобга олинмаган (ортиқча) номоддий активлар аниқланган	0410-0490	9390	Номоддий активларни инвентарлаш натижаларининг солиштирма қайдномаси, инвентарлаш натижаларини ҳисобга олиш қайдномаси, раҳбар буйруғи
10	Корхона харид қилинганда унинг харид қиймати баланс қийматидан ортиқ бўлганлиги (мусбат ишчанлик обрўси - гудвилл) акс эттирилган	0480	6990	Корхонани харид қилиш далолатномаси, бухгалтериянинг ҳисоб-китоб маълумотномаси
11	Қайта баҳолаш натижасида номоддий активлар баланс қийматининг ошиши (қўшимча баҳоланиши) акс эттирилган	0410-0490	8510	Номоддий активларни қайта баҳолашни ўтказиш тўғрисида раҳбар буйруғи, маълумотномаҳисоб-китоб
12	Номоддий активлар тугатилиши муносабати билан ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилган:			Ҳисобдан чиқариш тўғрисида раҳбар буйруғи, номоддий активларни тугатиш далолатномаси
	а) номоддий активларнинг бошланғич қийматини ҳисобдан чиқаришда	9220	0410-0490
	б) номоддий активларнинг жамланган амортизациясини ҳисобдан чиқаришда	0510-0590	9220
	в) тугатиш билан боғлиқ харажатлар суммасига	9220	1000, 6710, 6520
	г) резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган номоддий активлар объектини қайта баҳолаш натижаларининг (сальдо) суммасига	8510	9220
	д) номоддий активлар тугатилишидан олинган фойда суммасига	9220	9320
	е) номоддий активлар тугатилишидан кўрилган зарар суммасига	9430	9220
13	Номоддий активлар сотилиши муносабати билан ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилган:			Номоддий активларни олди-сотди шартномаси, ҳисобварақ-фактура, раҳбар буйруғи, номоддий активларни тугатиш далолатномаси
	а) номоддий активлар сотилган қиймати суммасига	4010	9220
	б) ҚҚС ҳисобланган бўлса	9220	6410
	в) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганда	9220	0410-0490
	г) номоддий активларнинг жамланган амортизацияси ҳисобдан чиқарилганда	0510-0590	9220
	д) сотиш бўйича харажатлар суммасига	9220	1000, 6710, 6520, 6990
	е) резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган ушбу номоддий активлар объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдо) суммасига	8510	9220
	ж) номоддий активлар сотилишидан олинган фойда суммасига	9220	9320
	з) номоддий активлар сотилишидан кўрилган зарар суммасига	9430	9220
14	Номоддий активлар айирбошлаш шартномаси бўйича айирбошланганлиги муносабати билан чиқиб кетиши акс эттирилган:			Номоддий активларни айирбошлаш шартномаси, ҳисобварақ-фактура, раҳбар буйруғи, номоддий активларни тугатиш далолатномаси
	а) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганда	9220	0410-0490
	б) номоддий активларнинг жамланган амортизацияси ҳисобдан чиқарилганда	0510-0590	9220
	в) қўшимча тўлов амалга оширилмаган ҳолда айирбошлашга олинган номоддий актив объекти берилаётган шунга ўхшаш номоддий активнинг қолдиқ қиймати ёки шунга ўхшаш бўлмаган номоддий активнинг жорий қиймати бўйича кирим қилинганда	0410-0490	9220
	г) пул маблағлари ёки уларнинг эквивалентлари қўшимча тўловлари орқали айирбошлаш йўли билан олинган номоддий активлар объекти кирим қилинганда:
	- берилган номоддий актив қийматининг қолдиқ (жорий) қиймати суммасига	0410-0490	9220
	- айирбошлаш натижасида вужудга келган кредиторлик қарзи суммасига	0410-0490	6990
	д) пул маблағлари ёки уларнинг эквивалентлари олиниши орқали айирбошлаш йўли билан олинган номоддий активлар объекти кирим қилинганда:
	- берилган номоддий активнинг қолдиқ қийматига	0410-0490	9220
	- олинадиган пул маблағлари ва уларнинг эквивалентлари суммаларига	4890	9220
	е) номоддий активларнинг айирбошлашдаги харажатлар суммасига	9220	1000, 6710, 6520
	ж) резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган ушбу номоддий активлар объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдо) суммасига	8510	9220
	з) ҚҚС ҳисобланган бўлса	9220	6410
	и) номоддий активлар айирбош қилинганда олинган фойда суммасига	9220	9320
	к) номоддий активлар айирбош қилинганда кўрилган зарар суммасига	9430	9220
15	Номоддий активлар текинга берилганлиги муносабати билан чиқиб кетиши акс эттирилган:			Номоддий активларни текинга бериш далолатномаси, ҳисобварақ-фактура, амортизацияни ҳисоблаш қайдномаси
	а) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганда	9220	0410-0490
	б) номоддий активларнинг жамғарилган амортизацияси ҳисобдан чиқарилганда	0510-0590	9220
	в) ҚҚС ҳисобланганда	9220	6410
	г) резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган номоддий активлар объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдоси) суммасига	8510	9220
	д) номоддий активлар текинга берилгандан олинган фойда суммасига	9220	9320
	е) номоддий активлар текинга берилгандан кўрилган зарар суммасига	9430	9220
16	Номоддий активлар устав капиталига улуш сифатида берилиши муносабати билан чиқарилиши акс эттирилган:			Таъсисчиларнинг келишув баённомаси, номоддий активларни тугатиш далолатномаси
	а) таъсис шартномасига мувофиқ белгиланган қиймати бўйича	0610-0690	9220
	б) номоддий активларнинг бошланғич қиймати ҳисобдан чиқарилганда	9220	0410-0490
	в) номоддий активларнинг жамланган амортизацияси ҳисобдан чиқарилганда	0510-0590	9220
	г) номоддий активлар устав капиталига улуш сифатида берилиши билан боғлиқ харажатлар суммасига	9220	1000, 6710, 6520, 6990
	д) резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган номоддий активлар объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдоси) суммасига	8510	9220
	е) номоддий активлар устав капиталига улуш сифатида берилишидан олинган фойда суммасига	9220	9320
	ж) номоддий активлар устав капиталига улуш сифатида берилишидан кўрилган зарар суммасига	9430	9220
17	Таъсисчи юридик шахс иштирокчилари таркибидан чиқарилганда, у билан номоддий активлар ёрдамида ҳисоб-китоб қилиниши муносабати билан номоддий активларнинг ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилган:			Таъсисчиларнинг келишув баённомаси, номоддий активларни тугатиш далолатномаси
	а) чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улушлари бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун номоддий активлар беришда:
	- чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улушлари бўйича қарзлари суммасига	6620	9220
	- чиқиб кетаётган иштирокчилар томонидан берилаётган номоддий активлар қиймати ва уларнинг улушлари бўйича қарзлар суммаси ўртасидаги фарқ каби аниқланадиган чиқиб кетаётган иштирокчилар томонидан қопланадиган суммага	4890	9220
	б) ҚҚС ҳисобланган бўлса	9220	6410
	в) номоддий активларнинг бошланғич қийматини ҳисобдан чиқаришда	9220	0410-0490
	г) номоддий активларнинг жамланган амортизациясини ҳисобдан чиқаришда	0510-0590	9220
	д) резерв капиталини ҳисобга олувчи счётларда ҳисобга олинадиган номоддий активлар объектини қайта баҳолаш натижалари (сальдоси) суммасига	8510	9220
	е) таъсисчи юридик шахс иштирокчилари таркибидан чиқарилганида у билан номоддий активлар билан ҳисоб-китоб қилиниши муносабати билан номоддий активлар ҳисобдан чиқарилиши натижасида олинган фойда суммасига	9220	9320
	ж) таъсисчи юридик шахс иштирокчилари таркибидан чиқарилганида у билан номоддий активлар билан ҳисоб-китоб қилиниши муносабати билан номоддий активлар ҳисобдан чиқарилиши натижасида кўрилган зарар суммасига	9430	9220
18	Камомад ёки йўқотиш аниқланганлиги муносабати билан номоддий активлар ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилган:			Номоддий активларни инвентарлаш натижалари бўйича солиштирма қайднома, инвентарлаш натижаларини ҳисобга олувчи қайднома, раҳбар буйруғи
	а) номоддий актив камомадининг бошланғич қийматини ҳисобдан чиқаришда	9220	0410-0490
	б) номоддий активнинг камомади бўйича ҳисобланган амортизацияни ҳисобдан чиқаришда	0510-0590	9220
	в) номоддий активнинг камомади чиқарилиши бўйича кўрилган зарар (қолдиқ қиймати) суммасига	5910	9220
	г) моддий жавобгар шахс (ёки бошқа ходим) айбдор деб тан олинганда, бунда баҳолаш натижасида камомад бўлган номоддий активнинг бозор қиймати (ундирилиши лозим бўлган сумма) камомад бўлган номоддий актив чиқарилишидан (қолдиқ қийматидан) кўрилган зарардан юқори бўлган тақдирда:
	- номоддий активнинг камомади (қолдиқ қиймати) чиқарилишидан кўрилган зарар суммасига	4730	5910
	- айбдор шахслардан ёки моддий жавобгар шахслардан номоддий активлар камомадининг ундирилиши лозим бўлган номоддий активлар камомадининг бозор қиймати ва чиқарилиши (қолдиқ қиймати)дан кўрилган зарар суммаси ўртасидаги фарқ суммасига	4730	9320
	д) моддий жавобгар шахс (ёки бошқа ходим) айбдор деб тан олинганда, бунда баҳолаш натижасида камомад бўлган номоддий активнинг бозор қиймати (ундирилиши лозим бўлган сумма) камомад бўлган номоддий актив чиқарилишидан (қолдиқ қийматидан) кўрилган зарардан кам бўлган тақдирда:
	- айбдор шахслардан ёки моддий жавобгар шахслардан номоддий активлар камомадининг ундирилиши лозим бўлган бозор қиймати ва номоддий активлар камомадининг чиқарилиши (қолдиқ қиймати)дан кўрилган зарар суммаси ўртасидаги фарқ суммасига	9430	5910
	- номоддий активнинг камомади (қолдиқ қиймати) чиқарилишидан кўрилган зарар суммасига	4730	5910
	е) камомаднинг аниқ айбдорлари аниқланмаган ёки моддий жавобгар шахслардан ундириш имконияти бўлмаган тақдирда:
	- номоддий активнинг камомади (қолдиқ қиймати) ҳисобдан чиқарилишидан кўрилган зарар суммасига	9430	5910
19	Номоддий активларни қайта баҳолаш натижасида қиймати камайтирилган:			Номоддий активларни қайта баҳолаш тўғрисида раҳбар буйруғи, маълумотномаҳисоб-китоб
	а) номоддий активлар объектининг олдинги даврларда қўшимча баҳоланиши чегарасида унинг бошланғич қийматини камайтириш суммасига	8510	0410-0490
	б) эскиришга тузатиш киритиш суммасига	0510-0590	8510
	в) номоддий активлар объекти қийматини камайтириш суммасининг қўшимча баҳолаш суммасидан кўпроқ бўлган суммасига	9430	0410-0490
20	Гудвиллнинг ҳар ойдаги ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилган	2010, 9420	0480	Гудвиллни ҳисобдан чиқариш ҳисоб-китоби
21	Бошқа ташкилотлар ва шахслардан харид қилинган номоддий активлар кирим қилинган	0830, 0490	6990, 0830	Қабул қилиштопшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
22	Корхона томонидан реклама мосламасидан узоқ муддатга фойдаланиш ҳуқуқи харид қилинган	0830, 0490	6990, 0830	Қабул қилиштопшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
23	Нашриётда жисмоний шахсдан харид қилинган қўлёзмага мутлақ муаллифлик ҳуқуқи тўғрисида шартнома имзоланган	0830, 0470	6990, 0830	Қабул қилиштопшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
24	Корхона томонидан у ишлаб чиққан бухгалтерия ҳисобини шахсий компьютерда юритиш дастури расмий равишда рўйхатдан ўтказилганлиги тўғрисида гувоҳнома олинган	0830, 0430	6990, 0830	Қабул қилиштопшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
25	Мулкий қисқа муддатли қарзларни қоплаш ҳисобига номоддий активлар олинган	0830, 0490	5830, 0830	Қарз шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
26	Бош корхонадан олинган номоддий активлар шуъба (қарам) ташкилот томонидан кирим қилинган	0830, 0410-0490	6120, 0830	Қабул қилиштопшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
27	Шуъба (қарам) ташкилот томонидан қайтарилган номоддий активлар бош ташкилот томонидан ҳисобга олинган	0410-0490	4110, 4120	Қабул қилиштопшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
28	Ишончли бошқарувчи томонидан бошқарувчи таъсисчи томонидан номоддий активлар ишончли бошқарувга олинган (баланс баҳоланиши бўйича)	0410-0490	6110	Қабул қилиштопшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
29	Бошқа ташкилотлар ва шахслардан номоддий активлар текинга олинган	0410-0490	8530	Ҳадя шартномаси, қабул қилиш-топшириш далолатномаси, раҳбар буйруғи
30	Номоддий активлар табиий офат натижасида йўқотилган:			Номоддий активларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси
	- бошланғич қийматига	9220	0410, 0490
	- жамланган амортизация суммасига	0500	9220
	- қолдиқ қийматига	9720	9220
31	Харид қилинган қимматли қоғозларни тўлаш эвазига номоддий активларнинг қолдиқ қиймати бўйича берилиши расмийлаштирилган	0610, 5810	9220	Номоддий активларнинг чиқиб кетиши тўғрисида далолатнома
32	Инвентарлаш пайтида аниқланган номоддий активларнинг ҳисобга олинмаган объектлари бозор қиймати бўйича кирим қилинган	0410-0490	9390	Номоддий активларни инвентарлаш далолатномаси

Номоддий активлар амортизациясини ҳисобга

олувчи счётларнинг (0500) боғланиши
Номоддий активлар бўйича ҳисобланган амортизацияни ҳисобга олиш учун 0500 "Номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётлар" гуруҳининг счётлари қўлланилади. Улар қуйидаги счётлардан иборат:

0510 "Патентлар, лицензиялар ва ноу-хау амортизацияси";

0520 "Савдо маркалари, товар белгилари ва саноат намуналари амортизацияси";

0530 "Дастурий таъминот амортизацияси";

0540 "Ер ва табиат ресурсларидан фойдаланиш ҳуқуқлари амортизацияси";

0550 "Ташкилий харажатлар амортизацияси";

0560 "Франчайзнинг амортизацияси";

0570 "Муаллифлик ҳуқуқлари амортизацияси";

0590 "Бошқа номоддий активлар амортизацияси".

Номоддий активлар бўйича ҳисобланган амортизация суммаси харажатларни ҳисобга олувчи счётлар билан боғланиб номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётларнинг кредити (0500) бўйича акс эттирилади.

Номоддий активлар ҳисобдан чиқарилишида (сотилиши, текинга берилиши ва б.), улар бўйича ҳисобланган амортизация суммаси номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи счётларнинг дебетидан (0500) 9220 "Бошқа активларнинг чиқиб кетиши" счёти кредитига ҳисобдан чиқарилади.

Т/р	Хўжалик операциясининг мазмуни	Боғланувчи счётлар		Ёзувларни тасдиқловчи ҳужжатлар
		дебет	кредит
1	Асосий ишлаб чиқаришда фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	2010	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
2	Ёрдамчи ишлаб чиқаришларда фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	2310	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
3	Капитал қўйилмаларда фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	0810-0890	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
4	Умумишлаб чиқариш мақсадларида фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	2510	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
5	Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган:			Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
	- биринчи вариант	2710	0510-0590
	- иккинчи вариант	9430	0510-0590
6	Маҳсулотлар ва товарларни сотиш мақсадларида фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	9410	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
7	Маъмурий мақсадларда фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	9420	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
8	Янги турдаги маҳсулот ишлаб чиқариш учун мўлжалланган ишга тушириш ишларида; серияли ёки умумий ишлаб чиқаришга мўлжалланмаган янги технологик жараёнларни ўзлаштиришда хизмат кўрсатиш; кон саноати тармоқларида тайёргарлик ишларида фойдаланиладиган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган	9440	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
9	Грантлар ва мақсадли молиялаштириш бўйича олинган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланган:			Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
	- биринчи вариант	8810-8890	0510-0590
	- иккинчи вариант	9430	0510-0590
	- ҳисобот даврининг охирида харажатларни ҳисобдан чиқариш	8810-8890	9430
10	Номоддий активларни қайта баҳолаш натижасида уларнинг амортизацияси оширилган:			Номоддий активларни қайта баҳолаш тўғрисида раҳбар буйруғи, қўшимча баҳолаш юзасидан ҳисоб-китоб
	- олдинги даврларда қўшимча баҳоланган сумма чегарасида	8510	0510-0590
	- олдинги даврларда қўшимча баҳоланган суммадан юқори бўлган суммага	9430	0510-0590
11	Олдинги йилларда молиявий ҳисоботлар топширилгандан кейин номоддий активлар амортизацияси камроқ суммада ҳисобланганлиги ҳолатлари аниқланганда, хатоларни тўғрилаш натижасида номоддий активлар амортизацияси оширилган	8710	0510-0590	Амортизацияни ошириш бўйича ҳисоб-китоблар, раҳбар буйруғи
12	Молиявий ҳисоботларни тайёрлашда аниқланган жорий йил номоддий активлар амортизацияси суммаси кам ҳисобланганлиги юзасидан хатолар тузатилган	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар	0510-0590	Номоддий активлар бўйича амортизациянинг ҳисоб-китоби
13	Номоддий активлар чиқиб кетиши (сотилиши, текинга берилиши)да жамланган амортизация суммалари ҳисобдан чиқарилган	0510-0590	9220	Олди-сотди шартномаси, ҳисобварақ-фактура, номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
14	Олдинги йилларда амортизация учун харажатлар ошириб юборилганлиги ҳолати аниқланганда хатоларни тузатиш натижасида номоддий активлар амортизацияси камайтирилган	0510-0590	8710	Амортизацияни камайтириш ҳисоб-китоби, раҳбар буйруғи
15	Молиявий ҳисоботларни тайёрлашда аниқланган жорий йилда номоддий активлар амортизацияси суммалари оширилишидаги хатолар тузатилган	0510-0590	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар	Номоддий активлар амортизацияси ҳисоб-китоби
16	Номоддий активларни қайта баҳолаш натижасида (қиймати камайтирилганда) уларнинг амортизацияси камайтирилган	0510-0590	8510	Номоддий активларни қайта баҳолаш тўғрисида раҳбар буйруғи, қиймат камайтирилиши ҳисоб-китоби
17	Маҳсулот таннархига ҳисобдан чиқарилмайдиган номоддий актив бўйича амортизация ҳисобланган	9430	0510-0590	Амортизацияни ҳисоблаш бўйича қайднома
18	Номоддий активлар сотилишида, ҳисобдан чиқарилишида ва турли шартномаларга мувофиқ берилишида уларнинг қолдиқ қийматини аниқлаш мақсадида уларнинг амортизация суммаси қопланган	0510-0590	9220	Номоддий активларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси
19	Бош ташкилот томонидан шуъба (қарам) ташкилотга берилган номоддий активлар ҳисобдан чиқарилган	4110-4120	9220	Номоддий активларни ҳисобдан чиқариш далолатномаси
20	Бош ташкилотдан олинган номоддий активлар шуъба (қарам) ташкилот томонидан акс эттирилган	0410-0490	6110-6120	Номоддий активларни қабул қилиштопшириш далолатномаси
21	Ҳадя шартномаси бўйича номоддий активларни беришда, амортизация суммасининг ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилган	0510-0590	9220	Номоддий активларни текинга бериш далолатномаси
22	Қишлоқ хўжалиги корхонасида ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган мослама патенти бўйича ҳар ойлик амортизация суммаси белгиланган	2010	0510	Номоддий активлар амортизациясини ҳисоблаш қайдномаси
23	Хўжалик фаолиятини даромадлар ва харажатлар сметасига мувофиқ амалга ошираётган нотижорат ташкилотларида номоддий активлар амортизацияси ҳисобланган	Харажат- ларни ҳисобга олувчи счётлар	0500	Номоддий активлар амортизациясини ҳисоблаш қайдномаси