хандешашцеи классашца хувцалуча хандешашцеи, ц1ердешаш цхьоален а дукхален а таьрахье увттадеш. Масала: к1аьнк вак1аьнкаш ба, йи1иг я-йи1игаш я, ц1а да-ц1енош да.
Кхалнах белгалбу ц1ердешаш кхалнаьха классе чудоаг1а, уж белгалду й-й (я), й - б -- яхача классни гойтамашца. Масала: йи1иг я - йи1игаш я, сесаг я - истий ба.
Ма1анах белгалбу ц1ердешаш ма1ача наьха классе чудоаг1а, уж белгалду в-б - яхача классни гойтамаша.
Масала: къонахва-къонахий ба. Кхы мел йола х1амаш белгалъеш йиъ класс я: й-й, б-б, б-д, д-д - яхача классни гойтамашца белгалъеш. Масала: котам я-котамаш я, кхор ба-кхораш ба.
Цхьадола нах белгалбу ц1ердешаш да д-д яхача классни гойтамаца белгал а деш, ма1ача нахаха кхалнахах а цхьатарра оалаш. Масала: бер да-бераш да, адам да-адамаш да.
Цхьадола ц1ердешаш да царца белгалвер ма1а саг ва е кхалсаг я ца ховш, предложене уж ца хилча. М а с а л а: хьехархо ва, хьехархо я; лор ва, лор я.
Эрсий меттара хьаийца дукхаг1а дола ц1ердешаш я-я классе чудоаг1а. М а с а л а: колхоз я -колхозаш я, полтув я - полтош я, костюм я - костюмаш я, вагон я - вагонаш я, соревновани я - соревнованеш я.
Хьахинна дола ц1ердешаш цхьоален таьрахь мара цар ца хиларах цхьа классни гойтам болаш хул; лорал да, хьехам ба.
ДОЖАРИЙ СИСТЕМА
Предложене юкъе ц1ердош хул тайп-тайпара грамматически формаш а чакхенаш а йолаш. Из хул цун кхыча дешашцара бувзамга а г1улакхага а хьежжа.
Ц1ердешай цу тайпара хувцадаларах легар оал. Ц1ердеша предложене юкъе кхыча дешашцара бувзам хьахьокхача грамматически формаех дожараш оал.
Г1алг1ай метта дожараш дукха да. Царех керттердараш барх1 да. Х1ара дожара, ший къаьстта лоарх1ам болаш, шишша хаттар да:
Ц1ера дожармала? фу? да, дьай Дола дожар - хьан? сен? даь, дьай
Лура дожар - хьанна? сенна? даьна, даьшта Дера дожар - хьан? сево? дас, даьша Кечала дожар - хьанца? сенца? даьца, даьшца
Хотталура дожар - хьанах? сенах? даьх, дайех Меттига дожар - хьанга? сенга? даьга, даьшка Дустара дожар - хьанал? сенал?даьл, даьйел Ц1ереи, дереи дожарашкара д1аиккхача, ялх
дожарах эрга дожараш оал.
Укх лакхе белгалдаьча хаттарел совг1а кхы хаттараш а хул; хьангара? хьангахьа? хьангахьара? Уж меттига дожара формаш я.
ДОЖАРИЙ ДЕШТ1ЕХЬЕНАШИ, УЖ ЯЗЪЯРА БОКЪОНАШ
Ц1ердешаш эргача дожарашка хул шоашца дешт1ехьенаш йолаш а йоацаш а. М а с а л а: Г1анда ког
1обежабар (г1анда яха дош доала дожаре латт,
дешт1ехье яц). Г1анда т1а к1аьнк ваг1ар. (Доала дожаре латт из дош, шийца т1а яха дешт1ехье я).
Цхьайола дешт1ехьенаш шин дожарца лелаш хул, ший лелара ма1анга хьежжа. М а с а л а: уллув, йисте яха дешт1ехьенаш доалареи луреи дожарашца лел.
Ц1ердешаш дукхален таьрахье латташ хилча доалеи луреи дожарца мара дешт1ехье хилац.
Дешт1ехьенаш т1ехьа оттарца т1ехьара чаккхен мукъа оаз йоацаш язду ц1ердешаш: отар чу, отар т1а, тхов т1а, ц1ен чу кх.д1
Дешт1ехьенаш дилла ц1ердешашца къаьста язью, из дагалаца.
ДОЖАРИЙ ЛОАРХ1АМИ, ЦАР ЧАККХЕНАШ НИЙСАЯЗЪЯРИ
I.Ц1ера дожаре
1.Ц1ера дожаре латтача ц1ердешаша белгалду дар деш вола саг е кхы х1ама. Цу дожаре латта ц1ердешаш (нагахьа санна предложене кхычунга ца йоалаш яле) подлежыщи хул. Масала: Бераш школе долх.
2.Кхычунга йолача предложене ц1ера дожаре латта ц1ердешаш карардар хул. Цо белгалду дар т1адерза саг е х1ама. Масала: Нанас ший бер хьест.
3.Цхьа наггахьа ц1ера дожаре латта ц1ердешаш, йолча хана сказуеми хул. Масала: дешар-сердало, цадешар-боадо.
4.Ц1ера дожаре латтача ц1ердешаш ц1ера оттама сказуеми ц1ера дакъа хул. Масала: Са во1 студент ва.
5.Ц1ера дожаре латтача ц1ердешах т1адерзар хул. Масала: Бераш, массане д1аязъе предложени.
II.Доала дожар
1.Доала дожаре латтача ц1ердешаша белгалду цхьа х1ама сага е кхыча х1аман доал хилар. Уж предложене чу къоастам хул. Масала: Ц1ен кора к1ал ваг1ар Ахьмад.
2.Наггахьа доала дожаре латта ц1ердешаша дар кхоачаш деш вола саг е х1ама белгалду. Царех предложене чу подлежаще хул. Масала: К1аьнка корта лаз.
3.Доала дожаре латтача ц1ердешаша меттига лоатам хул. Масала: ц1ен маг1а доккха б1ар даг1а. Киса йовлакх доал.
Доала дожаре латта ц1ердешай цхьайола чаккхенаш шекон я: истола т1а, кора к1ал - лоаца а я. Из чаккхе лоаца -а язъе езалга дагалаца.
III. Лура дожар
Лура дожаре латтача ц1ердешай лоарх1ам ба: дар т1адерза саг е х1аме белгалдоаккх, е дар кхоачашду моттиг хьахьокх. масала: Аз ц1енна кир техар. цхьа нагахьа лура дожаре латта ц1ердешаш подлежащи хул. Масала: Дешархочунна дика дешалора. цутайпара
предложенеш кхычунга ца йоалаш а хулац: Нанна ший
бер ч1оаг1а дезар. Подлежащи лура дожаре латт, сказуеми сина хоамаш хьахьокхаш хул. Уж предложенеш дативни конструкци йолаш я.
Лура дожаре латта ц1ердешаша дешт1ехьенаш йолаш а йоацаш хул.
Лура дожаре хул чаккхенаш - д1аьха а, е шолха -н доалаш. Из шолха -нн язде дезалга дагалаца: ц1енна, кора.
IV. Дера дожар
Дера дожаре латтача ц1ердешаша белгалду дар деш вола саг е х1ама, уж кхычунга йоалача предложене мара хулаш а дац. Массаза а уж подлежащи хул. Масала: Малхо лаьтта дохьадаьд.
Кхетамза ц1ердешай дера дожаре дукхаг1йолча хана чаккхе -о хул, кхетамечар -с хул, из чаккхе -с зовне яле -з хоз.
Х1аьта дукхален таьрахье чаккхе лоаца -а хул. Из хьахазац.
Укх тайпарча предложенех эршативни конструкци йола предложени оал.
V.Кечала дожар
Кечала дожаре латтача ц1ердешаша белгалду дар хьанца е сенца (кечал) кхоачаш ду. масала: Белаца лаьтта оах. Саго кертаца уйла ю.
VI.Хотталурга дожар