Материал: 6-МАВЗУ
Социал стратификация
– вертикал тарзда
жойлашган социал
қатламлар мажмуасидир
Стратификация
тушунчаси геология
фанидан ўзлаштирилган
(stratum-қатлам, fasio-
ясайман).
Социал стратификация
термини социологияга
рус-америка социологи
Питирим Сорокин
томонидан киритилган.
Стратификация ўлчамлари:
Даромад – алоҳида индивиднинг ёки оиланинг маълум
вақт ичида оладиган пул билан ўлчанадиган иш ҳақи
Маълумотлилик даражаси – давлат ёки хусусий мактаб,
ОЎЮда ўқиган йиллари билан ўлчанади
Ҳокимият – сиз қабул қилаётган қарор тегишли бўлган
инсонлар сони билан ўлчанади
Касбнинг престижлилиги – жамоатчилик фикрига кўра
обрў-эътиборли касб-ҳунар. Бу мезон бўйича баъзи касблар
обрўли, айримлари эса обрўга эга эмас, деб ҳисобланади
Социал стратификация назарияси марксизм социологиясининг синфлар ва синфий кураш назариясига зид бўлиб, жамиятнинг синфларга бўлинишининг асосий сабаби мулкий муносабатлардаги ҳолатни табиий-тарихий қонуният сифатида қарайди.
АҚШ социологи Т.Парсонс: «Стратификация – ижтимоий тизим таркибий зиддиятининг асосий юзага келтирувчиси».
Р.Дарендорфга кўра стратификацион қатламлар
бошқарувчилар
мулкдор
мулкдор
бошқарувчилар
бўлмаган
бошқарувчилар
бошқарилувчилар
«ишчи
малакаси паст
аристократияси»
даражада бўлгaн ишчилар
Стратификациянинг тарихий типлари:
Қулдорлик – кишиларни
қарам қилишнинг иқтисодий,
ижтимоий ва ҳуқуқий шакли,
тенгсизлик даражасининг
кўринишидир.
Табақалар – таомиллар ёки
ҳуқуқ, қонунлар билан
мустаҳкамланган наслдан-
наслга ўтувчи ҳуқуклар ва
бурчларга эга бўлган
ижтимоий гуруҳлар.
Касталар (лот. португал.
гуруҳ, тоифа, табақа) – одам
туғилганидан бошлаб аъзо
бўлиб қоладиган ижтимоий
гуруҳлар (страталар)дир.
Синфлар – синфлар пайдо
бўлиши ХVIII-ХIХ аср билан
боғлиқ. АҚШ – ўрта синфлар
жамияти. АҚШда 4 та асосий
синфлар бор: олий; ўрта;
ишчи; қуйи.